Lampugnano

Lampugnano – stacja metra w Mediolanie, na linii M1. Znajduje się na via Giulio Natta, w Mediolanie i zlokalizowana jest pomiędzy stacjami QT8 a Uruguay. Została otwarta w 1980.


Tha Muthaphukkin' Real

Tha Muthaphukkin' Real – utwór amerykańskiego rapera Eazy'ego-E z gościnnym udziałem MC Rena wydany 24 listopada 1995 roku nakładem wytwórni Ruthless Records. Jest to ostatni utwór Eazy'ego nagrany przed śmiercią.

Piosenka została wyprodukowana przez DJ Yella i znalazła się na albumie "Str8 Off tha Streetz of Muthaphukkin Compton".


Abell 315

Abell 315 – gromada galaktyk znajdująca się w konstelacji Wieloryba w odległości około 2 miliardów lat świetlnych od Ziemi.

Całkowita masa gromady Abell 315 wynosi około 100 bilionów mas Słońca. Została ona wyliczona na podstawie obserwacji i analiz odkształceń blisko 10 000 galaktyk znajdujących się za gromadą. Abell 315 podobnie jak inne gromady jest silnie zdominowana przez ciemną materię. Na całkowitą masę gromady składają się widoczne galaktyki (około 10%), gorący gaz międzygalaktyczny (10%) oraz niewidoczna ciemna materia (80%).

Gromada Abell 315 jest soczewką grawitacyjną.


Sojuz TMA-22

Sojuz TMA-22 – misja statku Sojuz do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, która wyniosła 29 załogę stacji. Lot TMA-22 był 111. lotem statku Sojuz licząc od początku programu w 1967 roku. Był to ostatni lot Sojuza w wersji Sojuz-TMA. W następnych misjach został on zastąpiony przez zmodernizowaną serię TMA-M. Początek misji był planowany na 30 września 2011 roku, jednak z powodu nieudanego startu statku Progress M-12M został przełożony i nastąpił 14 listopada 2011 roku z kosmodromu Bajkonur. Lądowanie odbyło się 27 kwietnia 2012 roku na stepie w Kazachstanie.


Atari STE

Atari STE (Atari ST Enhanced) – linia 16-bitowych komputerów domowych firmy Atari, następczyni linii Atari ST. Zaprezentowana przez firmę Atari podczas targów Atari Messe w sierpniu 1989 roku. Komputer dostępny był w dwóch wersjach oznaczonych odpowiednio Atari 520 STE i Atari 1040 STE, różniących się jedynie wielkością pamięci. W sprzedaży znalazła się też seria egzemplarzy z etykietkami 2080STE i 4160STE, adekwatnie do ilości zamontowanej pamięci RAM.

Na usprawnieniach wersji Enhanced oparty został także Atari Mega STE.


Chile na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 2010 – występ kadry sportowców reprezentujących Chile na igrzyskach olimpijskich w Vancouver w 2010 roku.

W kadrze znalazło się troje zawodników – jedna kobiety i dwóch mężczyzn. Reprezentanci Chile wystąpili w ośmiu konkurencjach w narciarstwie alpejskim. Najstarszym zawodnikiem w kadrze był Maui Gayme, który w dniu otwarcia igrzysk miał 26 lat i 113 dni, a najmłodsza była Noelle Barahona, mająca 19 lat i 80 dni.

Funkcję chorążego reprezentacji Chile podczas ceremonii otwarcia igrzysk w Vancouver pełnił Jorge Mandrú. Podczas ceremonii zamknięcia chilijską flagę niosła Noelle Barahona. Reprezentacja Chile weszła na stadion olimpijski jako 17. w kolejności – pomiędzy ekipami z Kajmanów i Chińskiej Republiki Ludowej.

Był to 15. występ reprezentacji Chile na zimowych igrzyskach olimpijskich i 35. start olimpijski, wliczając w to letnie występy.


Henri Meilhac

Henri Meilhac, także Henri Majak (ur. 21 lutego 1831 w Paryżu, zm. 6 lipca 1897 tamże) – francuski dramaturg i librecista. Obok Eugène'a Scribe'a i Ludovica Halévy'ego należący do największych francuskich librecistów XIX wieku.

Pracował w różnych zawodach – był bibliotekarzem, karykaturzystą i dziennikarzem, by wreszcie zająć się pisaniem. Razem z Halévym stworzył jeden z najlepszych w historii duet librecistów. Wspólnie, na podstawie noweli Prospera Mériméego, napisali libretto do opery Georges'a Bizeta "Carmen". Inną ich operą, która zyskała szerokie uznanie, była "Manon" Jules'a Masseneta. Obaj libreciści tworzyli też teksty do operetek, m.in. do "Pięknej Heleny" i "Życia paryskiego" Jacques'a Offenbacha.

Henri Meilhac współpracował również z innymi kompozytorami i pisał wspólnie z innymi librecistami, a jako dramaturg dał się poznać jako autor m.in. sztuki "L'attaché de légation", na podstawie której powstało libretto "Wesołej wdówki" Franza Lehára. Także "Zemsta nietoperza" Johanna Straussa syna jest dziełem powstałym na podstawie twórczości Meilhaca i Halévy'ego.

Akademia Francuska przyjęła go w poczet swoich członków i od 1888 Meilhac zasiadał w fotelu nr 15.


Otto Stuppacher

Otto Stuppacher (ur. 3 marca 1947 roku w Wiedniu, zm. tamże 13 sierpnia 2001 roku) – były austriacki wspinacz górski i kierowca wyścigowy, uznany zdaniem magazynu "F1 Racing" jednym z najgorszych kierowców w historii Formuły 1.

Wystartował w wyścigu 24 godziny Le Mans w 1972 roku wraz z Walterem Roserem w zespole Bosch Racing Team, prowadząc Porsche 908/02. Nie ukończył tego wyścigu.

W Formule 1 wystartował w sezonie 1976. Początkowo pragnął wystartować w Grand Prix Austrii. Wskutek tego wraz z rodakiem Karlem Oppitzhauserem założył zespół (ÖASC Racing Team) i wypożyczył od zespołu Tyrrell model 007, ale mimo to nie wydano mu zgody na starty, wskutek niewielkiego doświadczenia w wyścigach samochodowych, nawet po złożeniu przez Stuppachera petycji z prośbą o dopuszczenie go do startów.

Kolejnym wyścigiem, na którym pojawił się Austriak, było Grand Prix Włoch. Po dopuszczeniu do Grand Prix uzyskał on w kwalifikacjach czas 1:55,22, tj. 13,87 s za zdobywcą pole position, Jakiem Laffitem. Po tym fakcie wyruszył w drogę powrotną do Wiednia nie wiedząc, że Jamesowi Huntowi, Jochenowi Massowi i Johnowi Watsonowi cofnięto najlepsze czasy w kwalifikacjach wskutek nieregulaminowego paliwa, a pozostałe sesje kwalifikacyjne odbywały się w deszczu, dzięki czemu Stuppacher zakwalifikowałby się do wyścigu, jednakże nie zdążył wrócić na tor.

Do kolejnych wyścigów – Grand Prix Kanady oraz Grand Prix Stanów Zjednoczonych Stuppacher nie zdołał się zakwalifikować – na torze Mosport miał 12,695 s straty do zdobywcy pole position, a na Watkins Glen strata ta wynosiła 27,448 s; tak wysoka strata jest rekordem Formuły 1.

Nie wiadomo, co Stuppacher robił po roku 1976. W 2001 roku znaleziono go martwego w jego własnym mieszkaniu w Wiedniu, w wieku 54 lat.


Møllehøj

Møllehøj – najwyższe naturalne wzniesienie kontynentalnej Danii (170,86 m). Najwyższy oficjalnie uznany punkt Danii to Yding Skovhøj, który osiąga 172,54 m. Jednak na szczycie Yding Skovhøj znajduje się kurhan z epoki brązu, bez którego wzniesienie to ma jedynie 170,77 m. Møllehøj jest wyższy jedynie o 9 cm.


Enklawa

Enklawa – terytorium otoczone ze wszystkich stron terytorium lądowym innego państwa. Jeżeli stanowi ono część jakiegoś państwa to jest ono jego eksklawą. Na przykład San Marino stanowi enklawę w terytorium Włoch, zaś gmina Campione stanowi enklawę w terytorium Szwajcarii i eksklawę Włoch. Terminów „enklawa/eksklawa” używa się także dla określenia tego typu terytoriów w skali subnarodowej. Terminu „enklawa” używa się także w przypadku, gdy teren jednego rodzaju jest otoczony terenem innego rodzaju, np. las liściasty na terenie porośniętym lasem iglastym.

Wyraz ten pochodzi z języka francuskiego, który stanowił język dyplomacji. Czasownik "enclaver" oznaczające „wbijać się klinem” pochodzi od łacińskiego "in-clavo", gdzie "clavus" to klin, gwóźdź.

Enklawy są dziedzictwem historycznym i politycznym, choć niekiedy niektóre terytoria stały się faktycznymi enklawami na skutek np. zmiany biegu rzeki.

Życie w enklawach może być niewygodne z racji oderwania od terytorium macierzystego. Stąd też zainteresowane państwa starają się podpisać umowy regulujące takie kwestie jak dostawy energii, przepływ osób, usługi publiczne dla ludności, itp. Najlepiej zdefiniowana jest sytuacja enklaw w Europie, zwłaszcza w epoce swobodnego przepływu osób w strefie Schengen. Natomiast w Azji enklawy nadal stanowią nierzadko przedmiot sporów terytorialnych.


Finowie

Finowie (fiń. "suomalaiset") – naród ugrofiński zamieszkujący Finlandię, ok. 7 mln osób. Posługują się językiem fińskim, sporadycznie także szwedzkim i rosyjskim.

Są oni potomkami ugrofińskich plemion, które przybyły nad Zatokę Fińską. Miało miejsce to – według różnych szacunków – już w IV tysiącleciu p.n.e. lub dopiero w I tysiącleciu n.e. Od samego początku Finowie znajdowali się pod wpływami zarówno kultury zachodu, jak i wschodu. Dotyczy to zarówno chrystianizacji kraju i wpływu na nie dwóch wyznań chrześcijańskich, jak i wpływu kultury szwedzkiej i wschodniosłowiańskiej na fińską kulturę ludową, w której widoczne są odrębności pomiędzy wschodnimi a zachodnimi Finami.


Grupa przemienna

Grupa przemienna a. abelowa – grupa z działaniem przemiennym.

Określenie „abelowa” pochodzi od nazwiska Nielsa Abela (1802–1829), który podał warunki rozwiązywalności równań wielomianowych w postaci równań nazywanych jego nazwiskiem (za Jordanem i Kroneckerem); w późniejszych pracach innych autorów, operujących innymi, nowocześniejszymi narzędziami, okazało się, że wspomniane warunki były równoważne przemienności odpowiedniej grupy przekształceń pierwiastków wielomianu (tzw. grupy Galois, od nazwiska prekursora teorii grup, Évariste’a Galois, 1811–1832); jako pierwszy nazwy „grupa abelowa” na określenie grup przemiennych użył Weber.


Gaspard Bauhin

Gaspard Bauhin (inaczej Casper Bauhin, ur. 17 stycznia 1560, zm. 5 grudnia 1624) – szwajcarski naturalista, lekarz, anatom i botanik.

Wprowadził binominalny system klasyfikacji do anatomii i botaniki. Studiował na Uniwersytecie Padewskim. Wykładał w Bazylei. Autor publikacji "Theatrum anatomicum" (1592), uważanej za bardzo obszerną jak na owe czasy. W dziele tym wprowadził zasadę nadawania nerwom, mięśniom i naczyniom nazw odzwierciedlających ich istotne cechy, zamiast powszechnego w jego czasach ich numerowania. Jako pierwszy opisał zastawkę krętniczo-kątniczą (oddzielająca jelito kręte od grubego), która do dziś nazywana jest potocznie zastawką Bauhina.

Brat Gasparda, Jean Bauhin, był także botanikiem i naturalistą.


Optymaci

Optymaci (, od – „najlepszy”) – konserwatywne ugrupowanie polityczne w starożytnym Rzymie, powstałe w drugiej połowie II wieku p.n.e. Jego najwybitniejsi przedstawiciele to Sulla i Pompejusz Wielki oraz ród Scypionów.

Ugrupowanie to skupiało członków bogatych rodów senatorskich, które przeciwstawiały się próbom demokratyzacji ustroju, zwalczając popularów. Odpowiedzialne było za śmierć trybunów ludowych – Tyberiusza Grakcha i jego brata Gajusza Grakcha. Optymaci postulowali, aby zaprzestać dalszych podbojów i strzec niepodległości państwa oraz zdobytych już granic.

Optymaci faworyzowali "nobiles" (rody szlachetnie urodzonych) i sprzeciwiali się dopuszczaniu "homines novi" („nowych ludzi”, pochodzących przeważnie z prowincji, nieposiadających wśród przodków urzędników wysokiego szczebla) do udziału w życiu politycznym Rzymu. Cyceron, zdecydowany zwolennik optymatów, sam był "homo novus" jako pierwszy senator w swym rodzie i nigdy nie został w pełni przez optymatów zaakceptowany.

W tym schyłkowym okresie istnienia Republiki optymaci opowiedzieli się po stronie Pompejusza, a przeciw Cezarowi.


Eon

Eon (z łac. "aeon" z gr. αἰών "aiōn" 'czas, trwanie, wiek, wieczność') – największa formalna jednostka geochronologiczna, dzieląca się na ery i wynosząca co najmniej 500 mln lat. Eon odpowiada jednostce chronostratygraficznej (jednostce skalnej) o nazwie eonotem. W historii geologicznej Ziemi ustanowiono w zasadzie trzy eony: archaik, proterozoik i fanerozoik. Niekiedy w randze eonu jest wyróżniany hadeik, jednak ustalenia ICS nie określają dolnej granicy archaiku i nie przewidują dodatkowego eonu.


Język prasłowiański

Język prasłowiański – wspólny prajęzyk dawnych Słowian, z którego później wykształciły się poszczególne języki słowiańskie. Należał do grupy satem w ramach rodziny indoeuropejskiej. Prasłowiańszczyzna w dziejach to okres trwający około 2000 lat, od początków rozpadu prawdopodobnej wspólnoty bałto-słowiańskiej (ok. 1500–1300 r. p.n.e.) do rozpadu wspólnoty językowej prasłowiańskiej (VI–VII wiek n.e.). Ostateczny rozpad prasłowiańszczyzny niektórzy autorzy przesuwają na wieki IX–X przyjmując, że język staro-cerkiewno-słowiański jest pisaną postacią jednego z dialektów prasłowiańskich obszaru bułgarsko-macedońskiego okolic Sołunia IX wieku.

Nie istnieją żadne zabytki pisane w nim sporządzone. Historycy języka odtwarzają jego formy metodami lingwistyki historycznej, na przykład metodą porównawczą, tj. zestawiając słowa z różnych języków słowiańskich.


Gęstość

Gęstość (masa właściwa) – stosunek masy pewnej ilości substancji do zajmowanej przez nią objętości.

W przypadku substancji jednorodnych porcja ta może być wybrana dowolnie. Jeśli masa równa jest formula_1 a jej objętość formula_2, to gęstość substancji wynosi:
:: formula_3

i nie zależy od wyboru próbki.

Gęstość substancji niejednorodnych jest zależna od miejsca w przestrzeni i określana jest dla każdego punktu, jako granica stosunku masy do objętości, przy zmniejszaniu objętości obejmującej dany punkt:
:: formula_4

Jednostką gęstości w układzie SI jest kilogram na metr sześcienny – kg/m³. Inne jednostki to m.in. kilogram na litr – kg/l oraz gram na centymetr sześcienny – g/cm³ (w układzie CGS).

Gęstość jest wielkością charakterystyczną dla substancji w określonych warunkach fizycznych. Dla większości substancji jest zależna od panujących warunków, w szczególności od temperatury i ciśnienia. W związku z tym w tablicach opisujących właściwości materiałów podaje się ich gęstość zmierzoną w określonych warunkach; przeważnie są to warunki standardowe lub normalne.

Znajomość gęstości pozwala na obliczenie masy określonej objętości substancji. Dla substancji jednorodnej zachodzi
:: formula_5

a dla ciał niejednorodnych
:: formula_6

Gęstość ciał stałych i ciekłych można wyznaczyć przez ważenie próbek o znanej objętości. Przy wyznaczaniu gęstości cieczy stosuje się również areometry. Areometry wypełnione cieczą o znanej gęstości mogą służyć do wyznaczania gęstości innych cieczy. Przy wyznaczaniu gęstości gazów stosuje się między innymi ważenie naczyń z gazem o różnym ciśnieniu gazu.

Gęstość większości substancji zmniejsza się wraz ze wzrostem temperatury (jednym z wyjątków jest woda w temperaturze poniżej 4 °C). Zjawisko to wynika z rozszerzalności cieplnej ciał. Podczas przemian fazowych gęstość zmienia się skokowo (w temperaturze przemiany), podczas krzepnięcia zazwyczaj wzrasta (najbardziej znanymi wyjątkami są woda, żeliwo, a z pierwiastków bizmut, gal i german).

Spośród pierwiastków, w warunkach normalnych, największą gęstość mają osm (22 600 kg/m³) oraz iryd (22 400 kg/m³), dla porównania gęstość ołowiu jest dwukrotnie mniejsza.


Ą

A z ogonkiem (majuskuła: Ą; minuskuła: ą; lit.: "a nosinė"; łac.: "a caudata"; elfdalski: "svansförsett a") – litera diakrytyzowana alfabetu łacińskiego powstała od a posiadająca ogonek; druga litera alfabetu polskiego.


Komunistyczna Partia Polski

Komunistyczna Partia Polski (w latach 1918–1925: Komunistyczna Partia Robotnicza Polski) – partia komunistyczna założona 16 grudnia 1918 na zjeździe połączeniowym SDKPiL i PPS-Lewicy, rozwiązana przez Komintern 16 sierpnia 1938 w ramach wielkiej czystki w ZSRR.

Organizacja powstała w wyniku fuzji radykalnego nurtu polskiego ruchu socjalistycznego (PPS-Lewica) i socjaldemokracji na terenie ziem polskich zaboru rosyjskiego (SDKPiL). W praktyce, po połączeniu obu partii w Komunistyczną Partię Robotniczą Polski, KPRP była od marca 1919 sekcją Kominternu na terenie II Rzeczypospolitej. Jej celem strategicznym była rewolucja społeczna, która wiązała się w ujęciu KPP z likwidacją państwa polskiego i wcieleniem jego terenów do ZSRR jako republiki sowieckiej (przy rewizji granic nowo powstałej republiki na rzecz sąsiadów). Z uwagi na cele statutowe, zarządzanie z ośrodka poza granicami Rzeczypospolitej (Komitet Wykonawczy Kominternu jako organ nadrzędny KPRP jako sekcji Kominternu), udział działaczy KPRP w wojnie polsko-bolszewickiej po stronie Rosji Sowieckiej przeciwko państwu polskiemu i poparcie KPRP jako partii dla Rosji Sowieckiej w czasie tej wojny, działalność KPRP (a później KPP) została uznana za antypaństwową. Była ona nielegalna na terenie Rzeczypospolitej od marca 1919, gdy KPRP nie uznając legalności państwa polskiego nie dopełniła formalności rejestracji wymaganych od organizacji i partii politycznych przez prawo o stowarzyszeniach, do rozwiązania KPP przez Komintern 16 sierpnia 1938 (choć do lipca 1920 tolerowana przez władze państwowe).


Napój bezalkoholowy

Napój bezalkoholowy – rodzaj napoju, który nie zawiera znaczących ilości alkoholu. Alkohol w niewielkich ilościach występuje naturalnie w wielu napojach, takich jak soki owocowe, a także tworzy się w wyniku fermentacji, np. w kwasie chlebowym, należałoby jednak wypić ogromne ilości takich napoi, żeby odczuć jakiekolwiek oddziaływanie spożytego alkoholu. Według polskiego prawa napój nie jest napojem alkoholowym, gdy zawiera nie więcej niż 0,5% etanolu.

Zazwyczaj napoje dzieli się według kryterium temperatury podawania na zimne i gorące.


Śnieżka

Śnieżka (, niem. "Schneekoppe") – najwyższy szczyt Karkonoszy oraz Sudetów, jak również Czech, województwa dolnośląskiego, a także całego Śląska. Najwybitniejszy szczyt Polski i Czech (MDW 1203 m). Jego oficjalna wysokość bezwzględna to 1602 m n.p.m. (według Karkonoskiego Parku Narodowego, a także najnowszych pomiarów wartość ta wynosi jednak 1603,296 m n.p.m.).

Zlokalizowana na granicy polsko-czeskiej, góruje nad Kotliną Jeleniogórską (deniwelacja wynosząca około 1200 metrów), wystając 200 metrów ponad Równię pod Śnieżką. Po stronie polskiej znajduje się w granicach administracyjnych Karpacza oraz na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego. Po stronie czeskiej na terenie Krkonošského národního parku (KRNAP). Widoczność z wierzchołka przy sprzyjających warunkach przekracza 200 km.

Należy do Korony Europy, Korony Gór Polski, Korony Sudetów, Korony Sudetów Polskich i Korony Sudetów Czeskich. Jest najwyższym szczytem Republiki Czeskiej.

znajduje się w jednostce administracyjnej


Program Apollo

Program Apollo – seria amerykańskich lotów kosmicznych przygotowywanych od roku 1961 i zrealizowanych w latach 1966–1972. Celem programu było lądowanie człowieka na Księżycu, a następnie jego bezpieczny powrót na Ziemię. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 roku, w czasie misji Apollo 11. Program był kontynuowany do roku 1972 w celu przeprowadzenia dokładniejszej naukowej eksploracji Księżyca. Warto podkreślić, że Amerykanie lądowali na Księżycu sześciokrotnie. Całkowity koszt programu wyniósł 25,4 miliarda dolarów. Ilość pozyskanego i dostarczonego na Ziemię materiału to 381,7 kg (ponad dwa tysiące próbek). Lądowanie człowieka na Księżycu wymagało zaledwie sześciu lotów próbnych. Nazwa programu pochodziła od Apollo, syna Zeusa i Leto.


Zatrucie jadem kiełbasianym

Zatrucie jadem kiełbasianym, botulizm (; od – kaszanka lub kiełbasa, rodzaj potrawy z surowego mięsa popularny wśród uboższych warstw ludności starożytnego Rzymu) – zespół toksycznych objawów wywołany działaniem wytwarzanego przez Gram-dodatnią, beztlenową bakterię "Clostridium botulinum" jadu kiełbasianego na organizm.

Do zatrucia dochodzi drogą pokarmową (spożycie pokarmów zawierających toksynę), a w wyjątkowych przypadkach także w przebiegu zakażenia bakteryjnego rany (botulizm przyranny).

Najczęściej źródłem zatrucia są konserwy, często mięsne, ale również jarzynowe czy rybne. Bywają to często przetwory wytwarzane w warunkach domowych lub przeterminowana lub niewłaściwie przechowywana żywność zakupiona w handlu. Jeśli wieczko jest wybrzuszone (bombaż), konserwa na pewno nie nadaje się do spożycia.

Spożycie występującej naturalnie np. w miodzie bakterii "Clostridium botulinum" może w bardzo rzadkich przypadkach spowodować u niemowląt poniżej pierwszego roku życia ciężką chorobę zwaną botulizmem dziecięcym, dlatego nie należy podawać miodu dzieciom poniżej 12 miesiąca życia. W tym przypadku choroba rozwija się nie na skutek działania toksyny botulinowej, ale z powodu namnażania się bakterii w ustroju.


Morze Czukockie

Morze Czukockie (ros. Чукотское море, ang. Chukchi Sea) – część Oceanu Arktycznego leżąca za północnym kołem podbiegunowym, pomiędzy wybrzeżem Alaski a Syberią. Morze Czukockie połączone jest Cieśniną De Longa z Morzem Wschodniosyberyjskim, na wschodzie sąsiaduje z Morzem Beauforta, a na południu łączy się z Oceanem Spokojnym za pośrednictwem Cieśniny Beringa.

Nazwa pochodzi od plemienia Czukczów zamieszkujących północno-wschodni kraniec Rosji, w tym Półwysep Czukocki.
Przez Morze Czukockie przechodzi linia zmiany daty.


Adolph Gottlieb

Adolph Gottlieb (ur. 14 marca 1903 w Nowym Jorku, zm. 4 marca 1974, tamże) – amerykański malarz, przedstawiciel ekspresjonizmu abstrakcyjnego.


Jelito grube

Jelito grube (łac. "intestinum crassum") – końcowy odcinek jelita kręgowców łączący jelito cienkie z odbytem. W jelicie grubym odbywa się końcowy proces formowania kału. Błona śluzowa jelita grubego nie tworzy kosmków jelitowych. Jest również silnie pofałdowana, co zwiększa jego powierzchnię. W jelicie grubym zachodzi końcowy etap wchłaniania wody, elektrolitów i soli mineralnych z resztek pokarmowych. Występują tutaj także bakterie symbiotyczne, produkujące witaminę K, oraz niektóre witaminy z grupy B.

Na jelito grube ssaków składają się następujące części:
* jelito ślepe, inaczej kątnica ("caecum") – tutaj z przyśrodkowej ściany wychodzi wyrostek robaczkowy ("appendix vermiformis"); leży wewnątrzotrzewnowo,
* okrężnica ("colon"), która z kolei dzieli się na wstępnicę – "colon ascendens" (zewnątrzotrzewnowo), poprzecznicę – "colon transversus" (wewnątrzotrzewnowo), zstępnicę – "colon descendens" (zewnątrzotrzewnowo) i esicę – "colon sigmoideum" (wewnątrzotrzewnowo),
* odbytnica, czyli (jelito proste) ("rectum"); leży zewnątrzotrzewnowo.

Jelito grube uchodzi na zewnątrz pojedynczym otworem (odbyt). Jelito grube oddzielone jest od jelita cienkiego zastawką krętniczo-kątniczą.

U wszystkich kręgowców poza ssakami łożyskowymi końcowy odcinek jelita grubego (odbytnica) tworzy kloakę, do której wydalane są stałe i płynne odpadowe produkty przemiany materii, a także do której otwierają się nasieniowody i jajowody.

Wyróżnia się 4 typy skurczów jelita grubego: odcinkowe (segmentowe), propulsywne, perystaltyczne i masowe. Czynność motoryczna jelita grubego jest regulowana w sposób zbliżony do jelita cienkiego. Unerwiane jest przywspółczulnie przez nerw błędny (kątnica, okrężnica wstępująca, zagięcie wątrobowe, prawa część okrężnicy poprzecznej), przez nerw miedniczny (lewa część okrężnicy poprzecznej, dalsze odcinki jelita grubego wzdłuż tętnic) oraz współczulnie przez włókna pochodzące z górnego zwoju krezkowego (część proksymalna jelita), dolny splot krezkowy (część dystalna jelita). W jelicie grubym występują też oba sploty nerwowe śródstępne.


Fabryka Broni „Łucznik”

Fabryka Broni „Łucznik” – Radom, do 2000 Zakłady Metalowe „Łucznik” (ZM „Łucznik”) – przedsiębiorstwo z siedzibą w Radomiu, powstałe po podzieleniu i upadku ZM Łucznik. Powstały dwa przedsiębiorstwa: Fabryka Broni Łucznik i przedsiębiorstwo produkujące m.in. maszyny do szycia – ASPA ELECTRO działające pod marką handlową Łucznik. Oznaczenie producenta to 11 w owalu.

Fabryka Broni jest jedną ze spółek należących do Polskiej Grupy Zbrojeniowej, a dawniej do Polskiego Holdingu Obronnego.


Blowfish

Blowfish – szyfr blokowy stworzony przez Bruce’a Schneiera w 1993 roku jako szybka i bezpłatna alternatywa dla istniejących ówcześnie algorytmów.

Algorytm operuje na 64-bitowych blokach i używa kluczy od 32 do 448 bitów. Ma on postać szyfru Feistela z 16 rundami z SBOX-ami zależnymi od klucza.
Każda zmiana klucza wymaga wielu wstępnych obliczeń w celu ustalenia SBOX-ów. Z tego powodu atak brute-force trwa znacznie dłużej, niż można byłoby się spodziewać.

W typowych algorytmach, jeśli długość klucza to formula_1 a koszt zakodowania bloku to formula_2
koszt ataku brute-force wynosi formula_3 W przypadku Blowfisha trzeba dla każdego klucza obliczyć SBOX-y,
co zajmuje tyle, co zakodowanie ok. formula_4 bloków, a więc czas ataku brute-force wynosi około formula_5 (a zatem atak na 64-bitowy Blowfish zajmuje mniej więcej tyle czasu, co na 73-bitowy bardziej tradycyjny szyfr). Wadą tego rozwiązania są dość duże wymagania pamięciowe – potrzebne są ponad 4 kB pamięci, co nie jest problemem dla nawet słabych komputerów, ale jest już np. dla kart chipowych.

Nie istnieją (2011) znane ataki na Blowfisha o liczbie rund większej niż 4. Są znane, dość duże jak na symetryczny szyfr blokowy, grupy słabych kluczy, czyli takich, dla których Blowfish jest słabszy, niż dla typowych kluczy (większość szyfrów posiada takowe, jednak szansa na wylosowanie takiego klucza jest bardzo niska).


Großglockner

Großglockner, Grossglockner () – najwyższy szczyt Austrii o wysokości 3798 m n.p.m. Znajduje się w Glocknergruppe, podgrupie górskiej Wysokich Taurów, części Alp Centralnych. Drugi co do wybitności szczyt Alp (MDW: 2423 metry). Wznosi się ponad lodowcem "Pasterze", do którego prowadzi droga samochodowa (w zimie zamknięta) – odgałęzienie przebiegającej obok drogi glocknerskiej (niem. "Bruck Heiligenblut"). Stopień trudności najłatwiejszej drogi na szczyt określany jest na PD+ (PD = fr. "peu difficile" – nieco trudno). Wierzchołek główny pierwszy raz zdobyty został 28 lipca 1800 roku.

Na charakterystyczny kształt szczytu (przypomina on piramidę) składają się dwa wierzchołki – Großglockner oraz Kleinglockner. Rozdziela je mała, wąska przełęcz nazywana Glocknerscharte.

Na szczycie znajduje się krzyż o masie 350 kg, zwany cesarskim ("Kaiserkreuz"). Ustawiony został w 25. rocznicę ślubu Franciszka Józefa I z Elżbietą Wittelsbach ("Sissi"). Krzyż wniesiony został na szczyt w częściach i tam zmontowany. W 2000 r. poddano go renowacji.

Pierwsze polskie wejście na szczyt: Ludwik Chałubiński z przewodnikami w 1884 lub 1885 roku.

Großglockner należy do Korony Europy.


Północ kontra Południe

Północ kontra Południe (inne wersje tytułów polskich tłumaczeń: Walka Północy z Południem, Domowa wojna, Wojna Północy z Południem, fr. "Nord contre Sud", 1887) – dwutomowa powieść Juliusza Verne’a z cyklu "Niezwykłe podróże" złożona z 30 rozdziałów. Tom I złożony jest z 15 rozdziałów, tom II złożony jest z 15 rozdziałów i zakończenia.

Pierwszy polski anonimowy przekład wydano pt. "Walka Północy z Południem" nakładem redakcji czasopisma Wędrowiec w dwóch częściach (część I w 1887, część II w 1888).


GNUnet

GNUnet to projekt, którego celem jest stworzenie niezależnej i zdecentralizowanej infrastruktury dla bezpiecznych sieci typu P2P. Struktura ta zapewnia szyfrowanie i autoryzację połączeń, przeszukiwanie zasobów oraz w pełni kontrolowaną przez użytkownika alokację zasobów komputera.

Pierwszą aplikacją stworzoną w oparciu o GNUnet jest program umożliwiający anonimową i odporną na cenzurę wymianę plików.

GNUnet obecnie posiada wersje dla systemów operacyjnych GNU/Linux, Solaris, OS X, Microsoft Windows, FreeBSD, OpenBSD oraz NetBSD.

Oprogramowanie to stanowi część projektu GNU.


Gustave Courbet

Jean Désiré Gustave Courbet (ur. 10 czerwca 1819 w Ornans, zm. 31 grudnia 1877 w La Tour-de-Peilz) – francuski malarz, przedstawiciel realizmu.


Wizards of the Coast

Wizards of the Coast (często nazywana WotC lub Wizards) – przedsiębiorstwo wydawnicze założone w 1990 roku przez Petera D. Adkisona. Przejęte przez Hasbro Inc. we wrześniu 1999.

Sukces przyniosła przedsiębiorstwu gra karciana "". Obecnie przedsiębiorstwo wydaje gry karciane oraz gry fabularne oparte na mechanice d20.


Bazyli I Macedończyk

Bazyli I Macedończyk, "Bazyli I Macedoński", "Bazyli I Kefalas", "Bazyli I Głowacz" (ur. 811, zm. 29 sierpnia 886) – cesarz bizantyjski od 867, pierwszy cesarz z dynastii macedońskiej.

Potomek rodziny osiadłej w Macedonii. Wysuwano hipotezy, że mógł być słowiańskiego (w tym czasie miała miejsce kolonizacja słowiańska w Macedonii) lub armeńskiego pochodzenia.

Uprowadzony do niewoli bułgarskiej w czasie wojny bizantyjsko-bułgarskiej w latach 811-813. Do kraju powrócił w nieznanych okolicznościach.

Bazyli karierę rozpoczął od stanowiska koniuszego na dworze cesarskim (855). Usuwając politycznych przeciwników, został współcesarzem w 866 roku, a mordując Michała III w 867 roku jedynowładcą. Podczas jego panowania kontynuowany jest okres rozkwitu Cesarstwa, nazywany renesansem macedońskim, zapoczątkowany jednak w czasie panowania ostatniego władcy poprzedniej dynastii.

Odbudował autorytet Bizancjum na Bałkanach, jego flota uwolniła Dubrownik od oblężenia arabskiego (867/868). Bułgaria ostatecznie uznała kościelne zwierzchnictwo Bizancjum (870). Bazylemu udało się również załagodzić spory z papieżem wynikające z tzw. schizmy Focjusza. W 878 zdobył ostatnią fortecę paulicjan – Tefrike we wschodniej Anatolii, jednak nie doprowadziło to do całkowitego upadku herezji.

Prowadził zwycięskie kampanie na wschodzie, korzystając z osłabienia będącego w kryzysie kalifatu Abbasydów, które doprowadziły do opanowania dróg wypadowych w górach Taurusu i Antytaurusu oraz umocnienia się w dolinie Eufratu. Poważne sukcesy w walce z Arabami udało się Bazylemu odnieść również i na zachodzie. Przy pomocy floty weneckiej oczyścił Adriatyk z korsarzy saraceńskich, wreszcie odzyskał Bari w 876 roku i Tarent w południowych Włoszech, umacniając w ten sposób pozycję Cesarstwa w tym regionie. Nie powiodło mu się jedynie na Sycylii, gdzie nie zdołał powstrzymać upadku Syrakuz (878).

Za jego panowania nastąpiła reorganizacja administracji i skarbu państwa. Zapoczątkował ponowną (po Corpus Iuris Civilis) kodyfikację prawa bizantyjskiego, wydając dwa dzieła Procheiron i Epanagogę. Bazyli zasłynął również jako mecenas artystyczny.


Fizyka ciała stałego

Fizyka ciała stałego – dział fizyki zajmujący się ciałami stałymi, tj. takimi które w danych warunkach zachowują swój kształt makroskopowy. Fizyka ciała stałego jest częścią fizyki materii skondensowanej.

Z mikroskopowego punktu widzenia, atomy i cząsteczki w ciele stałym zachowują swoje położenie względem innych atomów, wykonując tylko pewne drgania wokół swoich średnich położeń. Atomy te mogą być ułożone w przestrzeni zgodnie z pewnymi regułami symetrii - mówimy wtedy o kryształach. Obok kryształów klasycznych, w których cała struktura atomowa da się przedstawić w postaci pewnego powtarzającego się w przestrzeni wzoru, możliwe są również tzw. kwazikryształy, w których atomy tworzą nieperiodyczną sieć o symetrii np. pięciokątnej, oraz ciała amorficzne czyli bezpostaciowe, w których nie ma dalekozasięgowego uporządkowania.

Współcześnie, głównym kierunkiem badań są własności mikroskopowe, określone prawami mechaniki kwantowej. W szczególności badana jest teoretycznie struktura elektronowa. Z reguły polega to na rozwiązywaniu wielociałowego równania Schrödingera metodami numerycznymi. Ta metoda jest skomplikowana, dlatego opracowuje się szereg przybliżeń, których testowanie i ulepszanie stanowi odrębną specjalizację. Istnieje nadzieja, że ta metoda pozwoli na przewidywanie mikroskopowych własności ciał stałych.

Laboratoria fizyków ciała stałego są z reguły nastawione na badanie określonych własności ciał, co odpowiada określonym specjalizacjom. Można tu wymienić własności magnetyczne, przewodnictwo elektryczne, własności mechaniczne i optyczne, które są opisywane przez odpowiednie stałe materiałowe. Takimi stałymi są podatność magnetyczna, temperatury krytyczne charakteryzujące różnego rodzaju przemiany fazowe, moduł Younga, przenikalność elektryczna itp. W ostatnich latach dużym zainteresowaniem cieszą się badania własności, wynikających ze szczegółów struktury o rozmiarach nanometra, tj. 10−9 metra, tzw. nanotechnologia.


Wielka smuta

Wielka smuta (, "Smutnoje wriemia", burzliwy czas, czas zamętu) – okres kryzysu Carstwa Rosyjskiego obejmujący okres od śmierci ostatniego cara z dynastii Rurykowiczów w 1598 do objęcia tronu przez dynastię Romanowów w roku 1613, który łączy się w sferze politycznej: z intrygami uzurpatorów pragnących przejąć tron oraz interwencją wojsk polskich i szwedzkich, ale także z klęskami żywiołowymi (klęska głodu w latach 1601–1603) i kryzysem społeczno-gospodarczym.


Obrona Alkazaru

Obrona Alkazaru – starcie zbrojne, które miało miejsce w dniach 18 lipca – 28 września 1936 roku w Toledo w czasie hiszpańskiej wojny domowej pomiędzy oddziałami frankistowskimi a republikańskimi.


Acta Apostolicae Sedis

Acta Apostolicae Sedis (łac. "Akta Stolicy Apostolskiej", skrót AAS) – oficjalny organ prasowy Stolicy Apostolskiej, który zastąpił wychodzące od 1865 roku Acta Sanctae Sedis.

Powstał 29 września 1908 roku na mocy dekretu papieża Piusa X, pierwszy numer ukazał się 1 stycznia 1909 roku. Pismo publikuje informacje o działalności Kościoła, przemówienia i dokumenty papieskie. Stanowi on organ promulgujący Stolicy Apostolskiej, w którym ogłaszane są ustawy obowiązujące w Kościele powszechnym.


Źródło termalne

Źródło termalne, źródło ciepłe, źródło gorące, cieplica – źródło, z którego wypływa woda termalna o temperaturze wyższej o co najmniej 5°C od średniej rocznej temperatury powietrza na danym obszarze (według klasyfikacji hydrogeologicznej) lub wyższej niż 20°C (według klasyfikacji balneologicznej).

Powstawanie źródeł termalnych związane jest z obszarami współczesnej lub przeszłej aktywności wulkanicznej – Nowa Zelandia, Japonia, Islandia, USA (Park Narodowy Yellowstone), Rosja (Kamczatka) i inne – lub z głęboką infiltracją wód opadowych, ogrzewanych ciepłem Ziemi i wydostających się na powierzchnię pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego – Rosja (Kaukaz), Polska (Jaszczurówka koło Zakopanego – średnia temperatura wody 18°C przy średniej rocznej temperaturze powietrza 4,8°C; w niektórych uzdrowiskach: Cieplice Śląskie-Zdrój, Lądek-Zdrój i Ciechocinek) i inne.

Szczególnym rodzajem cieplic są gejzery; sztuczne ujęcie (odwiert) wód termalnych określa się jako termę.


Rabunek w St. Albans

Rabunek w St. Albans – wydarzenie w czasie wojny secesyjnej w USA, które doprowadziło do naruszenia brytyjskiej (kanadyjskiej) neutralności w tym konflikcie.

19 października 1864 grupa konfederackich dywersantów przebranych w cywilne ubrania dokonała serii napadów na banki w miasteczku St. Albans w stanie Vermont. Ze zrabowanymi pieniędzmi (ponad 200 tysięcy dolarów), na skradzionych koniach, zabiwszy po drodze jednego z Jankesów, uciekli do Kanady i schronili się w Montrealu. Władze kanadyjskie aresztowały uczestników rabunku, skonfiskowały cała sumę i przekazały ją w ręce amerykańskie, odmówiły jednak ekstradycji samych uczestników rabunku. W odpowiedzi na to władze amerykańskie zagroziły atakiem swych wojsk w celu zagarnięcia zbiegów. Akt ten byłby bezpośrednim naruszeniem neutralności brytyjskiej i mógł doprowadzić do międzynarodowej eskalacji konfliktu. Ostatecznie prezydent Lincoln odwołał rozkaz ataku na Montreal, grożąc jedynie zawieszeniem traktatu o wolnym handlu, co także nie nastąpiło.


Język kirgiski

Język kirgiski ( , قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) – język należący do rodziny języków tureckich. Wraz z rosyjskim stanowi język urzędowy Kirgistanu. Porozumiewa się nim ok. 3 mln ludzi, głównie Kirgizów w swoim kraju, ale też w Afganistanie, Chinach, Kazachstanie, Tadżykistanie, Turcji i Uzbekistanie.

Za alfabet służy językowi kirgiskiemu cyrylica rozbudowana o 3 dodatkowe litery: Ңң, Үү, Өө. Język kirgiski był zapisywany alfabetem łacińskim między 1928 a 1940 r. Od odzyskania niepodległości w 1991 r. wśród niektórych kirgiskich polityków istniał pomysł, by przywrócić język kirgiski do zapisywania łacinką, ale do tej pory nie wszedł on w życie.

Pierwszy artykuł Deklaracji Praw Człowieka w języku kirgiskim:

„Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш”.

Język kirgiski, choć zapisywany jest cyrylicą, dorobił się kilku adaptacji alfabetu łacińskiego.

Poza tymi systemami transliteracji tradycyjnie używany jest również inny, stosowany np. na znakach drogowych w Kirgistanie. Przykładowo wyraz „Чок” można zapisać jako „Czoc”.


Sosna oścista

Sosna oścista, sosna kolczasta ("Pinus aristata" Engelm.) – gatunek drzewa iglastego z rodzaju sosna ("Pinus") należącego do rodziny sosnowatych ("Pinaceae").

Sosna oścista jest blisko spokrewniona z sosną długowieczną ("P. longaeva") oraz z "P. balfouriana". Niektórzy botanicy uznają je za różne podgatunki tego samego gatunku, inni wyodrębniają dla nich osobne gatunki, podobieństwo tłumacząc wywodzeniem się od wspólnego przodka. Taksony te odróżniają się głównie obszarem występowania. Sosna oścista występuje na zachodnich obszarach Ameryki Północnej, w Górach Skalistych na terenie stanu Arizona, Kolorado i Nowy Meksyk, "P. longaeva" w stanach Utah, Nevada i wschodniej Kalifornii, "P. balfouriana" w Kalifornii. Sosny tych gatunków uważane są za najbardziej długowieczne drzewa na świecie. Szacuje się, że niektóre okazy sosny ościstej dożywają 3000 lat, przeważnie jednak nie przekraczają 1,5 tys. Natomiast egzemplarze "P. longaeva" znalezione w Górach Białych Ameryki Północnej osiągnęły wiek 3000–4600 lat.


Slipknot

Slipknot (IPA []) – amerykańska grupa wykonująca muzykę z pogranicza heavy, nu i metalu alternatywnego.

Cechą charakterystyczną grupy jest fakt występowania jej członków w zasłaniających twarze maskach. Przez szereg lat aż do 2010 zespół tworzył niezmiennie dziewięcioosobowy skład.

W 2006 grupa otrzymała nagrodę Grammy w kategorii "Best Metal Performance" za utwór pt. „Before I Forget” z płyty Vol. 3: (The Subliminal Verses), a w 2008 Slipknot dostał nagrodę Kerrang! Icon. Natomiast cztery z sześciu oficjalnie wydanych albumów uzyskały status płyty platynowej.

Członkowie zespołu występują także w innych zespołach. Wokalista Corey Taylor jest członkiem grupy Stone Sour, Sid Wilson prowadzi karierę solową jako DJ Starscream, natomiast Shawn Crahan jest liderem zespołu Dirty Little Rabbits.


Islam

Islam (, "al-islām") – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Allaha do ludzi. Islam bywa określany jako mahometanizm.

Słowo "islam" w języku arabskim oznacza "poddanie się woli Boga". Islam ma wspólne korzenie z judaizmem i chrześcijaństwem. Zgodnie z nauką proroka Mahometa objawienie przekazane Żydom i chrześcijanom przez Abrahama, Mojżesza i Jezusa powinno zostać ponowione i uzupełnione. Muzułmanie wierzą, że wersety Koranu zostały stopniowo objawione Mahometowi poprzez Archanioła Gabriela (arab. "Dżibril") pomiędzy 610 r. n.e., a jego śmiercią 8 czerwca 632 roku. Podstawę islamu tworzy pięć zasad i obowiązków muzułmanina: wyznanie wiary w jedynego Boga (szahada), pięciokrotna modlitwa w ciągu doby, post w miesiącu ramadan, jałmużna na rzecz ubogich oraz pielgrzymka do Mekki przynajmniej raz w życiu.

Przesłanie Mahometa początkowo głoszone było wśród przedstawicieli plemion arabskich, z czasem jednak rozpowszechniło się na całym świecie. Obecnie Arabowie stanowią około 20–25% wyznawców islamu, większość muzułmanów żyje natomiast w krajach Azji, najliczniej w Indonezji, Indiach, Pakistanie i Bangladeszu. Tradycyjnie islam dzieli się na trzy główne odłamy: sunnicki (85–90%), szyicki (10–15%) i charydżycki (<1%). Podział taki nie uwzględnia jednak głębokich różnic wyznaniowych, teologicznych, historycznych i politycznych wśród wielomilionowych grup takich jak nurt sufizmu, islam bezdenominacyjny (wyznawcy identyfikujący się jako "tylko muzułmanie"), odłam ahmadijja, czy fundamentalistyczny salafizm.


Język islandzki

Język islandzki (isl. "íslenska") – język z grupy języków nordyckich, którym posługują się mieszkańcy Islandii. Posługuje się nim około 320 tys. osób, głównie Islandczyków w kraju i na emigracji. Zapisywany jest alfabetem łacińskim.


Język koreański

Język koreański – język używany na Półwyspie Koreańskim. Posługują się nim głównie mieszkańcy Korei Południowej oraz Północnej, a także sąsiadującej z Koreą Północną chińskiej prefektury autonomicznej Yanbian. Na świecie językiem tym posługuje się ok. 77 mln ludzi, włączając w to duże skupiska użytkowników w republikach dawnego Związku Radzieckiego, USA, Kanadzie, Brazylii i Japonii.

Oryginalny koreański system zapisu – hangul – jest alfabetem sylabicznym i fonetycznym. Coraz rzadziej spotyka się zapis znakami sinokoreańskimi hancha. Większość słów potocznie używanych w języku koreańskim jest pochodzenia koreańskiego, jednakże ponad 50% ogólnego słownictwa ma źródła w koreańskim sposobie odczytania znaków chińskich. Koreański operuje szykiem wyrazów SOV.


Języki retoromańskie

Języki retoromańskie – grupa języków romańskich, używanych przez około 700 tys. osób, przede wszystkim Retoromanów zamieszkujących okolice włoskiego miasta Udine oraz Alpy we Włoszech i Szwajcarii.

Dawniej dialekty retoromańskie często traktowano jako lokalne odmiany jednego języka retoromańskiego. Działania podejmowane w celu standaryzacji języka i wprowadzane prawodawstwo chroniące mniejszości językowe świadczą jednak o tym, że w ramach dialektów retoromańskich wyłaniają się trzy odrębne języki standardowe:
# romansz (Szwajcaria, głównie kanton Gryzonia),
# ladyński (Włochy, centralne Dolomity – Tyrol Południowy, prowincja Belluno),
# furlański (friulski) (Włochy, region autonomiczny Friuli-Wenecja Julijska).

Co do związków genetycznych między językami romansz, ladyńskim i friulskim istnieją dwie główne teorie. Jedna z nich mówi, że mają wspólne pochodzenie i wywodzą się z istniejącego kiedyś jednego języka retoromańskiego. Według drugiej teorii trzy wymienione języki retoromańskie rozwijały się niezależnie, a pewne podobieństwa między nimi wynikają z tego, że zachowują dawne cechy dialektów północnowłoskich, do których kiedyś należały jako dialekty peryferyjne.

Językami retoromańskimi posługuje się coraz mniej osób, chociaż romansz jest jednym z języków urzędowych Szwajcarii (obok języków: francuskiego, niemieckiego i włoskiego), ladyński i furlański zostały oficjalnie uznane przez władze włoskie, a Friulowie cieszą się w swoim regionie autonomią.


Jacques Offenbach

Jacques Offenbach (ur. 20 czerwca 1819 w Kolonii jako Jakob Eberst, zm. 5 października 1880 w Paryżu) – francuski kompozytor niemieckiego pochodzenia.

Urodził się jako dziewiąte dziecko w rodzinie niemieckich Żydów. Jego ojciec był kantorem i skrzypkiem w synagodze w Kolonii. W dzieciństwie uczył się gry na wiolonczeli. Rodzice zauważyli talent swojego syna i wysłali go w 1833 na naukę do Konserwatorium Paryskiego mimo uprzedzeń dyrektora Luigiego Cherubiniego, który odrzucał wielu zagranicznych kandydatów. Początkowo zarabiał na życie, występując jako wiolonczelista w paryskiej Opéra-Comique. Wtedy też komponował na wiolonczelę i utwory te dopiero od niedawna, po latach zapomnienia, wprowadzane są do repertuaru przez dzisiejszych wiolonczelistów.

W 1850 został dyrygentem orkiestry paryskiego Théâtre Français. Tworzył przede wszystkim operetki (napisał ich przeszło 100), które przyniosły mu ogromną popularność. Jednak dziełem jego życia jest opera "Opowieści Hoffmanna" (fr. "Les Contes d’Hoffmann"), napisana na podstawie fantastycznych opowiadań Ernesta Teodora Amadeusza Hoffmanna, przeniknięta demonicznym dramatyzmem. Opera ta została wystawiona w paryskiej Opéra Comique w 1881, rok po śmierci kompozytora.
W 1861 roku został Kawalerem Legii Honorowej.


Krzysztof Kolumb

Krzysztof Kolumb, lub , , (ur. prawdopodobnie między 25 sierpnia a 31 października 1451 w Genui, zm. 20 maja 1506 w Valladolid) – włoski żeglarz, podróżnik i nawigator, tercjarz franciszkański.

Kapitan wyprawy, która płynęła na trzech statkach: „Santa María”, „Niña” i „Pinta” pod flagą Kastylii w poszukiwaniu zachodniej drogi morskiej do wschodniej Azji (według ówczesnego nazewnictwa – do Indii, gdyż pod tą nazwą w jego czasach rozumiano całość południowego, południowo-wschodniego i wschodniego wybrzeża Azji aż po Kataj – dzisiejsze Chiny – i Cipangu – dzisiejszą Japonię). Jako pierwsza wyprawa w historii nowożytnych odkryć geograficznych pokonała zwrotnikowy Ocean Atlantycki i 12 października 1492 dotarła do Indii Zachodnich u wybrzeży Ameryki – kontynentu nieznanego w ówczesnej Europie. Za dokonania został mianowany admirałem i pierwszym namiestnikiem hiszpańskich kolonii w Ameryce Środkowej. Organizator i kapitan czterech odkrywczych wypraw transatlantyckich z Hiszpanii do Ameryki.

Trwają spory dotyczące jego pochodzenia. W ich rozstrzygnięciu mogą pomóc prowadzone w ostatnich latach badania porównawcze DNA.


Kraje śródziemnomorskie

Kraje śródziemnomorskie – region geograficzny i historyczny, obejmujący obszar basenu Morza Śródziemnego, na styku trzech kontynentów "Starego Świata": Europy, Azji i Afryki. Obszar ten od kilku tysiącleci połączony jest więzami historycznymi, kulturowymi, politycznymi, handlowymi i gospodarczymi.

Region ten jest kolebką najstarszych cywilizacji i wielkich religii monoteistycznych, był miejscem narodzin wielu prądów umysłowych. Stąd na cały świat promieniowały nowe osiągnięcia w sztuce i technice, wreszcie stąd wyruszały wielkie wyprawy na podbój "Nowego Świata".

Współcześnie do krajów śródziemnomorskich należą: Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Turcja, Cypr, Syria, Liban, Izrael, Autonomia Palestyńska, Egipt, Libia, Tunezja, Algieria, Watykan i Maroko.


Rożek angielski

Rożek angielski (wł. "corno inglese", skrót: "cor. ing.") — instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych. Należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem, osadzonym na metalowej rurce. Do tej samej rodziny należą także obój, fagot i kontrafagot. Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od e do b2. W notacji muzycznej stosuje się transpozycję o interwał kwinty czystej w górę (h do f3) w stosunku do rzeczywistego brzmienia. Pochodzenie określenia "angielski" nie zostało ostatecznie wyjaśnione.

Instrument składa się z podłużnej rury, zakończonej charakterystycznym gruszkowatym rozszerzeniem. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane są klapami. W instrument dmie się za pośrednictwem cienkiej, metalowej rurki ze stosunkowo dużym ciśnieniem, a jednocześnie niewielką ilością powietrza. Stroik jest podwójny, z dwóch listków wykonanych z trzciny i złożonych ze sobą. Powietrze przepływając pomiędzy nimi wywołuje ich wibrację. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z twardego drewna albo z tworzyw sztucznych. Charakteryzuje się melancholijnym, śpiewnym i dość głębokim brzmieniem.

Rożek angielski to altowa odmiana oboju, stąd technika gry różni się nieznacznie. Instrument ten wywodzi się od tzw. oboju myśliwskiego, któremu dodano na pocz. XVIII w. czarę głosową w kształcie gruszki. W I połowie XIX w. został udoskonalony z użyciem systemu klap i odtąd był szerzej wykorzystywany.

Znane dzieła muzyczne, w którym rożek angielski występuje jako solowy instrument:
* „IX symfonia e-moll «Z Nowego Świata»” – Antonín Dvořák
* „Łabędź z Tuoneli” – Jean Sibelius
* „Concierto de Aranjuez” – Joaquín Rodrigo


Nusrat Fateh Ali Khan

Nusrat Fateh Ali Khan (; ur. 13 października 1948 w Faisalabadzie, zm. 16 sierpnia 1997) – pakistański śpiewak, znany przede wszystkim jako wykonawca qawwali – religijnego śpiewu, który rozwinął się na gruncie sufizmu, mistycznego nurtu w islamie. Urodził się w Faisalabadzie w Pakistanie. Wywodził się z rodziny, której członkowie od wielu pokoleń specjalizowali się w qawwali.

Nusrat Fateh Ali Khan przyczynił się do rozwoju formy qawwali. Chociaż najprawdopodobniej nie był pierwszym, który tego próbował, spopularyzował łączenie techniki qawwali ze śpiewem khayal. W dużym uproszczeniu polega to na improwizacjach solowych w technice sargam: zamiast słów śpiewa się nazwy nut tworzących melodię, na podobnej zasadzie jak w zachodniej solmizacji. Próbował również łączyć muzykę qawwali z zachodnimi stylami, takimi jak techno. Współpracował między innymi z gitarzystą Michaelem Brookiem, co dało w efekcie dwa albumy: "Mustt, Mustt" (1990) oraz "Night Song" (1996). Na pierwszej z tych płyt zamieszczono także dance'owy remiks pieśni "Mustt, Mustt" przygotowany przez Massive Attack.

Artysta współpracował również z Peterem Gabrielem, czego efektem był między innymi album "Passion" z 1989, zawierający kompozycje stworzone do filmu Martina Scorsese "Ostatnie kuszenie Chrystusa", obecność na płycie "Passion – Sources" oraz albumy wydawane przez wytwórnię Petera Gabriela Real World, m.in. "Shahen-Shah", "The Last Prophet" i inne. W 1995 nawiązał współpracę z Eddie Vedderem i Davidem Robbinsem przy tworzeniu ścieżki dźwiękowej do filmu "Przed egzekucją". Jedno z jego nagrań wykorzystał Trent Reznor, kompilując ścieżkę muzyczną do "Urodzonych morderców".

Początkom jego kariery poświęcono pakistański film dokumentalny z 1997 pt. "Nusrat Has Left the Building... But When?"

Występował w zespole m.in. z bratem Farrukh Fateh Ali Khanem, który był wokalistą grającym na harmonium.
Po śmierci Nusrata w 1997 liderem zespołu został Farrukh, a obecnie bratanek, Rahat Fateh Ali Khan, który od dzieciństwa był przygotowywany do roli qawwala (wykonawcy qawwali). Zgodnie z tradycją, nauki przekazuje się najstarszemu synowi, jednakże Nusrat nie miał synów.

Na płycie Petera Gabriela Up z 2002 roku dziewiąty utwór "Signal To Noise", przedostatni na krążku zawiera obszerną partię wokalną Nusrata Fateha Ali Khana. Utwór został ukończony już po śmierci Nusrata i uzupełniony poprzez nagrania pochodzące z koncertów. Podczas trasy koncertowej Petera Gabriela utwór był wykonywany z odtworzeniem partii Nusrata. Jest to rodzaj hołdu Petera Gabriela dla zmarłego muzyka.

W roku 2007 włoski producent Gaudi nagrał płytę Dub Qawwali, wydaną przez Six Degrees Records, na której śpiew Nusrata został przedstawiony w aranżacjach w stylu dub i reggae. Płyta ta uzyskała nominację do nagrody BBC World Music Award za 2008 w kategorii Club Global.


Bora

Bora (z gr. "boréas" – "wiatr północny") – chłodny, suchy i porywisty wiatr katabatyczny, powodujący spadek wilgotności.

Występowanie:
* chorwackie wybrzeże Adriatyku
* Grecja (jako euroclydon)
* Francja, dolina Rodanu (jako mistral)
* USA, Kalifornia
* Włochy, Triest
Powstaje najczęściej zimą, gdy nad lądem tworzy się ośrodek wysokiego ciśnienia, a nad morzem przeważa ciśnienie niskie. Zimne powietrze gromadzi się za Górami Dynarskimi, później przekracza barierę górską i opada w stronę wybrzeża. Stąd nazwa ta, a dokładniej "bora scura" ("bora ciemna"), używana jest na włoskim wybrzeżu południowego Adriatyku dla określenia chłodnego i wilgotnego wiatru wiejącego od strony morza.

Podobne wiatry występują również w innych górach Europy i ogólnie nazywane są wiatrami typu bora. Przykładem mogą być tu:
* euroclydon w Grecji,
* helm w Anglii.
* gregale na Malcie.


MC68010

MC68010 – mikroprocesor firmy Motorola należący do rodziny M68000 (68k). Obecnie już nie produkowany. Najważniejszą zmianą w stosunku do MC68000 jest możliwość obsługi pamięci wirtualnej poprzez poprawną obsługę błędów stronicowania (gdy strona nie jest obecna w pamięci, procesor jest w stanie przekazać kontrolę systemowi operacyjnemu w celu załadowania danych, a następnie kontynuować wykonywanie programu). Aby w pełni wspierać wirtualizację zmieniono tryb wykonywania instrukcji "MOVE from SR" na uprzywilejowany. Dodano także 3 rejestry – Vector Base Registry (VBR), Source Function Code (SFC) oraz Destination Function Code (DFC). Czas wykonywania niektórych instrukcji (zwłaszcza mnożenia i dzielenia) został skrócony, a dodany wewnętrzny bufor pozwala na wykonywanie 2-rozkazowych pętli bez konieczności odczytu pamięci – panuje opinia, że daje to ok. 10% szybszą pracę.

Rozkład wyprowadzeń jest zgodny z MC68000, natomiast zgodność na poziomie kodu nie jest pełna, co jednak można rozwiązać na poziomie programowym - umożliwia to zamianę procesora np. w komputerach Amiga czy Atari ST.


Mars

Mars – czwarta od Słońca planeta Układu Słonecznego. Krąży między orbitą Ziemi a pasem planetoid, dzielącym go od orbity Jowisza. Planeta została nazwana od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa, zawdzięcza ją barwie, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym Rzymianom z pożogą wojenną. Odcień ten bierze się od tlenków żelaza pokrywających powierzchnię. Mars jest planetą wewnętrzną z cienką atmosferą, o powierzchni usianej kraterami uderzeniowymi, podobnie jak powierzchnia Księżyca i wielu innych ciał Układu Słonecznego. Występują na nim różne rodzaje terenu, podobne do ziemskich: wulkany, doliny, kaniony, pustynie i polarne czapy lodowe. Okres obrotu wokół własnej osi jest niewiele dłuższy niż ziemski i wynosi 24,6229 godziny (24 h 37 m 22 s). Na Marsie znajduje się najwyższy wulkan w Układzie Słonecznym – Olympus Mons i największy kanion – Valles Marineris. Gładki obszar równinny Vastitas Borealis na półkuli północnej, który obejmuje 40% powierzchni planety, może być pozostałością ogromnego uderzenia. W przeciwieństwie do Ziemi, Mars jest mało aktywny geologicznie i nie ma tektoniki płyt.

Do czasu pierwszego przelotu sondy Mariner 4 obok Marsa w 1965 roku spekulowano na temat obecności ciekłej wody na powierzchni planety. Podstawą spekulacji były obserwowane okresowe zmiany jasności obszarów powierzchni, w szczególności w pobliżu biegunów, które w obserwacjach teleskopowych wydawały się morzami i kontynentami. Długie ciemne linie na powierzchni, nazwane kanałami marsjańskimi, były interpretowane przez niektórych jako kanały nawadniające wybudowane przez istoty rozumne. Ich obserwacje wytłumaczono później złudzeniem optycznym, ale spośród planet Układu Słonecznego poza Ziemią, występowanie na Marsie wody, a tym samym warunków do życia, jest wciąż najbardziej prawdopodobne. Badania geologiczne zebrane przez bezzałogowe misje sugerują, że Mars miał kiedyś duże zasoby wody powierzchniowej, a małe wypływy wód podobne do gejzerów mogły występować w ciągu ostatniej dekady. W roku 2005 dane radarowe wykazały obecność dużych ilości lodu zarówno na biegunach, jak i na średnich szerokościach geograficznych. Lądownik Phoenix 31 lipca 2008 roku stwierdził bezpośrednio obecność wody w próbce regolitu pobranej w okolicach biegunowych. 28 września 2015 roku NASA ogłosiła, że znaleziono dowody na obecność ciekłej słonej wody na powierzchni. W miesiącach letnich woda w stanie ciekłym spływa ze zboczy kanionów i ścian kraterów w postaci strug i pozostawia ciemne plamy, które mogą mieć długość do kilkuset metrów. Badacze uważają, że odkrycie to zwiększa prawdopodobieństwo istnienia życia na Marsie.

Mars ma dwa księżyce, Fobosa i Deimosa, które są małe i mają nieregularny kształt. Prawdopodobnie powstały z materii wyrzuconej z Marsa w wyniku wielkich uderzeń w początkach istnienia planety. Mars ma także planetoidy trojańskie, takie jak (5261) Eureka, krążące w pobliżu punktów równowagi grawitacyjnej na orbicie planety wokół Słońca. Wokół Marsa krąży osiem sztucznych satelitów, 2001 Mars Odyssey, Mars Express, Mars Reconnaissance Orbiter, Mars Orbiter Mission, MAVEN, ExoMars Trace Gas Orbiter, Al Amal i Tianwen-1. Na powierzchni znajdują się aktywne łaziki Curiosity, Perseverance i Zhurong, lądownik InSight oraz kilka nieczynnych łazików i lądowników z zarówno udanych, jak i nieudanych misji (stan na maj 2021).

Mars może być łatwo dostrzeżony z Ziemi gołym okiem. W wielkiej opozycji względem Słońca, jego jasność osiąga −2,91 magnitudo; jasnością przewyższają go wówczas tylko Jowisz, Wenus, Księżyc i Słońce.


Magneton Bohra

Magneton Bohra (symbol μB) – stała fizyczna o wymiarze momentu magnetycznego. Jest to wartość momentu magnetycznego elektronu znajdującego się na orbicie Bohra.
: formula_1

gdzie:
: formula_2 – ładunek elementarny,
: formula_3 – stała Plancka podzielona przez 2π,
: formula_4 – masa spoczynkowa elektronu.

Analogiczna jednostka, w definicji której zamiast masy elektronu występuje masa protonu to magneton jądrowy μN:
: 1 μB ≈ 1836 μN

W układzie SI wartość magnetonu Bohra wynosi:
: 1 μB = 9,274 009 994(57) J·T −1
Odpowiada to 9,274 009 994(57) erg·Gs−1 =9,274 009 994(57) emu w układzie CGS.


Niklaus Wirth

Niklaus Wirth (ur. 15 lutego 1934 w Winterthur) – szwajcarski elektronik i informatyk. Twórca wielu języków programowania.

Wywarł duży wpływ na współczesną informatykę (obok Dijkstry, Donalda Knutha, C.A.R. Hoare’a) w zakresie języków programowania, analizy składniowej, konstrukcji kompilatorów i translatorów. Jest twórcą języków programowania Euler, ALGOL-W, Pascal (1971), Modula (1973-1976), Modula-2 (1978–1980), Oberon inaczej Lilith (1986–1990). Zaprojektował mikrokomputer Lilith. Od kwietnia 1999 jest emerytowanym pracownikiem Instytutu Systemów Komputerowych Politechniki Federalnej w Zurychu.

Jest autorem książki "Algorytmy + Struktury Danych = Programy" (wyd. WNT, Warszawa, 2004) i laureatem Nagrody Turinga przyznanej przez ACM w 1984 r.


Konstandinos Kawafis

Konstandinos Petru Kawafis, gr. "Κωνσταντίνος Πέτρου Καβάφης" (ur. 29 kwietnia 1863 w Aleksandrii, zm. tamże 29 kwietnia 1933) – nowożytny poeta grecki; twórca kunsztownej poezji w nurcie tzw. parnasizmu i symbolizmu, pozostający pod silnym wpływem literatury starożytnej; przedstawiciel greckiego modernizmu.

Uważany za jednego z najwybitniejszych poetów greckich XX wieku Twórczością, w której dominuje tematyka hellenistyczna i osobista, zapoczątkował nowy typ liryki, pisząc językiem epigramatycznym, zbliżonym do prozy, rezygnując z rymu, rytmu, metafory, ornamentów stylistycznych.

Debiutował zbiorem wierszy "Poiemata" w 1904. Miał niezwykle krytyczny stosunek do swej twórczości, częstokroć przerabiając i tworząc nowe wersje wcześniejszych utworów. Ostatecznie pozostawił tylko ok. 200 wierszy. Za życia nie opublikował ani jednej książki, pozostając niemal nieznany jako twórca literacki.

W Polsce wydano "Wybór wierszy" (1967), "Poezje wybrane" (1979), wreszcie "Wiersze zebrane" (1992, 1995) – rezultat wieloletniej pracy tłumacza Zygmunta Kubiaka. W 2011 ukazał się wybór wierszy Kawafisa w przekładzie Antoniego Libery, w 2013 wybór w przekładzie Ireneusza Kani, a w 2014 tzw. "Kanon" (154 wiersze przeznaczone do druku przez samego Kawafisa) w przekładzie Jacka Hajduka.

Konstandinos Kawafis był homoseksualistą, co znalazło odbicie w jego twórczości zawierającej wiersze o motywach homoerotycznych.


Bernard Binlin Dadié

Bernard Binlin Dadié (ur. 10 stycznia 1916 w Assinie, zm. 9 marca 2019 w Abidżanie) – iworyjski pisarz i działacz społeczno-kulturalny tworzący w języku francuskim. W latach 1977–1986 pełnił funkcję ministra kultury.

Był uczestnikiem walk o niepodległość Wybrzeża Kości Słoniowej. W twórczości łączył tradycyjną formę bajek i legend ze współczesną tematyką (m.in. "Climbie"). Pisał sztuki teatralne, opowiadania i zbiory baśni. Do najbardziej znanych jego dzieł należy tom pt. "Legendy afrykańskie" ("Légendes africaines", 1954).

W przekładzie na język polski ukazały się "Legendy afrykańskie" (Warszawa 1957), a także opowiadania (m.in. "Wyznanie" w antologii "Na południe od Sahary", Warszawa 1967), oraz kilka utworów poetyckich.

Jeden z wierszy Bernarda Dadié ("Dry Your Tears, Afrika") został wykorzystany w skomponowanej przez Johna Williamsa ścieżce dźwiękowej do filmu "Amistad".

Zmarł w wieku 103 lat w Abidżanie.


Mandriva Linux

Mandriva Linux (dawniej Mandrakelinux, Linux Mandrake) – nierozwijana już dystrybucja Linuksa firmy Mandriva. Była uznawana za łatwą w użytkowaniu nawet dla niezbyt doświadczonego użytkownika. Charakteryzowała się dbałością o graficzny interfejs użytkownika oraz obsługą dużej ilości modeli sprzętu popularnego w zastosowaniach biurowych.

Za jej kontynuację "Mandriva" uznawana jest "Mageia" istniejąca od września 2010. W 2013 powstała też fundacja OpenMandriva, wydająca dystrybucję OpenMandriva Lx.


Wirus SARS

Wirus SARS, SARS-CoV, SARS-CoV-1 – wirus z rodziny koronawirusów, będący czynnikiem etiologicznym ciężkiego ostrego zespołu oddechowego (SARS). Został zidentyfikowany w 2003 roku. Uważa się, że jest to wirus pochodzący od zwierząt, być może nietoperzy, za sprawą których rozprzestrzenił się na inne zwierzęta (cywety), a także ludzi – pierwsze przypadki zakażeń wirusem SARS wśród ludzi odnotowano w 2002 roku w prowincji Guangdong w południowych Chinach.


MacOS Big Sur

macOS Big Sur (wersja 11) – siedemnaste główne wydanie systemu operacyjnego z rodziny macOS (wcześniej OS X) firmy Apple dla komputerów typu Macintosh. Jest następcą systemu macOS Catalina.

macOS Big Sur przyniósł znaczne odświeżenie interfejsu użytkownika. Zmieniono m.in. pasek menu, układ i format poszczególnych ikon, wprowadzono nowe dźwięki i dynamiczne tła, a także przeprojektowane centrum powiadomień i sterowania. Zaktualizowano także kompozycję wizualną przeglądarki Safari. Ulepszenia te zapewniają większą spójność systemu z ekosystemem firmy Apple, m.in. urządzeniami iPad i iPhone.

System Big Sur został przystosowany do nowych urządzeń Apple z chipem M1 (architektura ARM), ale można go zainstalować również na starszych laptopach i komputerach stacjonarnych.

Pierwsza beta MacOS Big Sur została udostępniona wkrótce po konferencji Worldwide Developers Conference (w skrócie WWDC), która miała miejsce 22 czerwca 2020 roku. Pierwsza publiczna beta została wydana w sierpniu 2020 r., a 12 listopada 2020 r. wyszła pierwsza stabilna wersja systemu.


Akademia Sztuki i Techniki Filmowej

Akademia Sztuki i Techniki Filmowej (fr. "Académie des Arts et Techniques du Cinéma", zwykle zwana "Académie des César") – francuska organizacja z siedzibą w Paryżu przyznająca nagrodę Cezara. Powstała w 1975 roku z inicjatywy Georgesa Cravenne'a. W jej skład wchodzi ponad 4680 osób związanych zawodowo z filmem.

Powołaniem Akademii, zarządzanej przez Stowarzyszenie Promocji Kina (APC), jest nagradzanie najwybitniejszych osiągnięć, produkcji lub dzieł artystycznych kina francuskiego poprzez wręczanie im corocznie nagrody César, aby zachęcić do twórczości kinematograficznej i zwrócić na nią uwagę publiczności i mediów.


Operacja Zimowy Sztorm

Operacja Zimowy Sztorm (niem. "Unternehmen Wintergewitter") – niemiecka ofensywa przeprowadzona w grudniu 1942 r. na froncie wschodnim II wojny światowej, której celem było przełamanie radzieckiego okrążenia 6 Armii przez uderzenie 4 Armii Pancernej podczas bitwy stalingradzkiej.

Pod koniec listopada 1942 r. Armia Czerwona zakończyła operację Uran, okrążając około 300 000 żołnierzy wojsk Osi w rejonie Stalingradu. 22 listopada 1942 r. siły niemieckie w obrębie kotła stalingradzkiego i bezpośrednio na zewnątrz niego zostały zreorganizowane w Grupę Armii Don i oddane pod dowództwo feldmarszałka Ericha von Mansteina. Tymczasem Armia Czerwona nadal przeznaczała jak najwięcej zasobów na planowaną operację Saturn w celu odizolowania Grupy Armii A od reszty wojsk niemieckich. Aby temu zaradzić, Luftwaffe próbowała za pomocą mostu powietrznego zaopatrywać siły niemieckie w Stalingradzie. Kiedy próby te zawiodły i stało się oczywiste, że przetrwanie 6 Armii będzie możliwe tylko wtedy, gdy utworzy się korytarz ratunkowy z zewnątrz, tak wcześnie, jak to możliwe, Manstein zdecydował się na atak.

Pierwotnie obiecano Mansteinowi cztery dywizje pancerne. Jednak z powodu niechęci Niemców do osłabienia niektórych sektorów frontu poprzez ponowne rozmieszczenie niemieckich jednostek, zadanie otwarcia korytarza do okrążonej 6 Armii spadło na 4 Armię Pancerną. Siły niemieckie zostały skierowane przeciwko kilku armiom radzieckim, których zadaniem było zniszczenie sił w kotle i kontrofensywa wokół dolnego biegu rzeki Czir.

Niemiecka ofensywa zaskoczyła Armię Czerwoną i pierwszego dnia osiągnęła duże zyski terytorialne. Szpica ataku dysponowała wsparciem powietrznym i pokonała lokalne kontrataki wojsk radzieckich. Jednak do 13 grudnia radziecki opór znacznie spowolnił postępy atakujących. Chociaż siły niemieckie zajęły obszar wokół strategicznie położonej wsi Wierchnie-Kumski, Armia Czerwona rozpoczęła 16 grudnia operację Mały Saturn i zmiażdżyła 8 Armię włoską na lewej flance Grupy Armii Don, grożąc odcięciem sił Mansteina. Wraz z narastającym oporem i zwiększającą się liczbą ofiar Manstein zaapelował do Adolfa Hitlera i do dowódcy 6 Armii, gen. Friedricha Paulusa, o pozwolenie 6 Armii na opuszczenie Stalingradu; obaj odmówili. 4 Armia Pancerna kontynuowała próbę otwarcia korytarza do 6 Armii w dniach 18–19 grudnia, ale nie była w stanie tego zrobić bez pomocniczego ataku sił okrążonych w Stalingradzie. Manstein odwołał atak 23 grudnia i do Wigilii 4 Armia Pancerna zaczęła wycofywać się na swoje pozycje wyjściowe. Ze względu na to, że 6 Armia nie wyszła z okrążenia, Armia Czerwona mogła kontynuować niszczenie sił niemieckich w Stalingradzie.


Motion Twin

Motion Twin – francuska spółka zajmująca się produkcją gier komputerowych, założona w sierpniu 2001 i mająca swoją siedzibę w Bordeaux. Jest zorganizowana jako anarchosyndykalistyczna kooperatywa pracownicza.


Stadion Şagadam

Stadion Şagadam – wielofunkcyjny stadion w Turkmenbaszy, w Turkmenistanie. Obiekt może pomieścić 5000 widzów. Swoje spotkania rozgrywają na nim piłkarze klubu Şagadam Turkmenbaszy.


Barys Arena

Barys Arena – kryte lodowisko w Nur-Sułtanie, w Kazachstanie. Zostało otwarte 8 sierpnia 2015 roku. Może pomieścić 11 502 widzów. Swoje spotkania rozgrywają na nim hokeiści klubu Barys Astana.

W 2011 roku komisja złożona z przedstawicieli rozgrywek KHL, w których występuje zespół Barys Astana, wizytując PS „Kazachstan” wytknęła szereg braków i niezgodności z nowymi wymogami technicznymi. W rezultacie zdecydowano o budowie zupełnie nowego obiektu. Nowe lodowisko powstało na bagnach, niedaleko stadionu Astana Arena. Jego budowa rozpoczęła się w 2012 roku, a otwarcia z udziałem ówczesnego prezydenta Kazachstanu, Nursułtana Nazarbajewa, dokonano 8 sierpnia 2015 roku.


Biuro Wojskowe Prezydenta Republiki Słowackiej () – słowacki urząd zapewniający realizowanie zadań Prezydenta Słowacji jako naczelnego dowódcy sił zbrojnych.


Discipline Global Mobile

Discipline Global Mobile (w skrócie DGM) – brytyjska, niezależna wytwórnia płytowa, założona w 1992 roku w Salisbury przez Roberta Frippa i Davida Singletona. Zajmuje się głównie wydawaniem płyt swego założyciela oraz zespołu King Crimson, w tym jego nagrań archiwalnych, poddanych remasteringowi.


Alveda King

Alveda King (ur. 22 stycznia 1951, w Birmingham) – amerykańska aktywistka, pisarka i polityk. Jest siostrzenicą działacza na rzecz praw obywatelskich – Martina Luthera Kinga.

Do lat dziewięćdziesiątych XX wieku w Partii Demokratycznej, później przeszła do Partii Republikańskiej i była członkiem Izby Reprezentantów Georgii. Aktywnie wspierała kampanie prezydenckie Donalda Trumpa.

Znana jako aktywistka antyaborcyjna, mimo że w młodym wieku dwukrotnie dokonała aborcji. Swoje zdanie w temacie ochrony nienarodzonych zmieniła w 1983 roku, gdy nawróciła się na chrześcijaństwo. Wyraża również sprzeciw wobec małżeństw osób tej samej płci.

Trzykrotnie była mężatką i rozwiodła się. Mieszka w Atlancie i ma sześcioro dzieci.


Normainiai II

Normainiai II (hist., pol. Narmojnie) – wieś na Litwie położona w rejonie janowskim okręgu kowieńskiego, 21 km na północ od Janowa.


Raja Ali Haji

Raja Ali Haji bin Raja Haji Ahmad (ur. 1808, zm. 1873) – malajski pisarz i uczony.

Stworzył wczesny opis gramatyczny języka malajskiego – "Bustanul katibin" oraz opracował zasady zapisu języka malajskiego przy użyciu pisma jawi, dostosowanego wariantu pisma arabskiego. Udokumentowany przez niego standard językowy stał się podstawą języka narodowego Indonezji. Sporządził także pierwszy w regionie jednojęzyczny słownik języka malajskiego – "Kitab Pengetahuan Bahasa, yaitu Kamus Loghat Melayu-Johor-Pahang-Riau-Lingga".

Pośmiertnie, w 2004 r., został uhonorowany tytułem Bohatera Narodowego Indonezji.


Dżami'at at-Tauhid wa-Dżihad

Dżami'at at-Tauhid wa-Dżihad (pol. "Organizacja Jednobóstwa i Dżihadu") – dżihadystyczna organizacja założona przez Abu Musaba az-Zarkawiego w 1999 roku.

Przez większość czasu funkcjonowała ona bez określonej nazwy, którą przybrała dopiero 13 maja 2004 roku, na parę miesięcy przed przekształceniem w filię Al-Kaidy znanej jako "Tanzim Ka’idat al-Dżihad fi Bilad ar-Rafidajn" lub inaczej "Al-Kaida w Mezopotamii/Iraku".


Maliakos

Maliakos (gr. "Μαλιακός κόλπος", Maliakos kolpos) – zatoka Morza Egejskiego o powierzchni 90 km² i głębokości 25-30 m, część Zatoki Eubejskiej Północnej. Do zatoki na jej zachodnim krańcu wpływa rzeka Spercheios, na północnym wybrzeżu leży miasteczko i port Stilida. Zatoka eksploatowana jako łowisko we wschodniej części, w zachodniej częściowo chroniona przyrodniczo. Między brzegiem zatoki i górami znajduje się wąwóz Termopile, miejsce bitwy grecko-perskiej.


Pandemia COVID-19 w Paragwaju

Pandemia COVID-19 w Paragwaju – epidemiczne zachorowania na terenie Paragwaju na ostrą zakaźną chorobę układu oddechowego COVID-19 wywoływaną przez wirusa SARS-CoV-2. Pierwszy przypadek zakażenia tym koronawirusem stwierdzono 7 marca 2020, kiedy zdiagnozowano zachorowanie 32‑letniego mężczyzny, który przyjechał z Guayaquil w Ekwadorze i przebywał w San Lorenzo.


Estadio Arsenio Erico

Estadio Arsenio Erico – stadion piłkarski w Asunción, stolicy Paragwaju. Został otwarty 30 lipca 1944 roku. Może pomieścić 7000 widzów. Swoje spotkania rozgrywają na nim piłkarze Club Nacional.

Stadion został zainaugurowany 30 lipca 1944 roku. Od początku był on domową areną piłkarzy Club Nacional. Obiekt powstał niedaleko Estadio Adriano Irala, będącego domem dla Cerro Porteño (nieco później – otwarcie 24 maja 1970 roku – tuż obok tego stadionu powstał znacznie większy stadion klubu Cerro Porteño, Estadio General Pablo Rojas). Pierwotnie obiekt nosił nazwę Estadio Tricolor, w 1949 roku, dwa lata po śmierci prezesa Club Nacional, Julio R. Cartesa, stadion otrzymał jego imię (Estadio Julio R. Cartes). W 1977 roku, po śmierci piłkarza Arsenio Erico, stadion ponownie przemianowano, nazywając go jego imieniem (Estadio Arsenio Erico).


Lakszadiwy

Lakszadiwy (hindi लक्षद्वीप, trb.: "Lakszadwip", trl.: "Lakṣadvīp"; malajalam ലക്ഷദ്വീപ്; ang. "Lakshadweep") – archipelag i jedno z terytoriów związkowych Indii, położone na Morzu Lakkadiwskim u południowo-zachodnich wybrzeży Indii. Do niedawna było znane w Polsce pod nazwą Lakkadiwy, od niej przyjęła się obowiązująca obecnie nazwa morza. Stolicą terytorium, a zarazem jedynym miastem (miejscowością) jest Kavaratti. Powierzchnia terytorium wynosi zaledwie 32 km², a zamieszkane jest przez około 65 000 osób.

Nazwa terytorium w języku malajalam oznacza „sto tysięcy wysp”. W rzeczywistości składa się ono z 36 wysepek. W skład terytorium wchodzą wyspy Amindivi, Cannanore oraz wyspa Minicoy geograficznie należąca już do Malediwów (niektórzy geografowie twierdzą, że jest to oddzielny atol, nienależący do żadnego z tych dwóch archipelagów).

Niektóre wyspy należące do archipelagu:
* Agatti
* Androth
* Bitra
* Cardamum
* Chetland
* Kadamatt
* Kalpeni
* Kiltan


Klub Rzymski

Klub Rzymski – międzynarodowa organizacja typu "think tank" założona w 1968 roku, zrzeszająca naukowców, polityków i biznesmenów, zajmująca się badaniem i publikowaniem globalnych problemów świata, w tym również związanych z zagrożeniami środowiska.

Jest uznany za protoplastę ruchów proekologicznych na Zachodzie. W roku 1972 raport "Granice wzrostu" przygotowany dla Klub Rzymskiego, zawierał analizę przyszłości ludzkości wobec wzrostu populacji i wyczerpujących się zasobów naturalnych.


Frederick Fleet

Frederick Fleet (ur. 15 października 1887, zm. 10 stycznia 1965) – obserwator na "RMS Titanic"; pełnił służbę w dniu 14 kwietnia 1912 w chwili kolizji statku z górą lodową.

Fleet był sierotą. Wychowywał się w sierocińcach, przybranych rodzinach i u dalszych krewnych. W wieku 12 lat rozpoczął pracę na morzu i w 1903 został chłopcem okrętowym, stopniowo awansując na wykwalifikowanego marynarza. Przed zaciągnięciem się na "Titanica" przez cztery lata pracował jako obserwator na liniowcu "RMS Olympic". W kwietniu 1912 zameldował się na pokładzie "Titanica".

14 kwietnia 1912, o godzinie 22:00, Fleet, razem z Reginaldem Lee, objął wachtę na bocianim gnieździe. Prowadzenie obserwacji było utrudnione ze względu na brak lornetek i pęd mroźnego powietrza wywołany prędkością poruszającego się statku. Przystosowanie wzroku do widzenia w nocy w takich warunkach mogło zająć nawet 20 minut. Wkrótce, z odległości 450–500 metrów, dostrzeżono górę lodową na kursie statku i poinformowano mostek kapitański. Prawdopodobnie to Lee pierwszy zauważył niebezpieczeństwo. Obserwatorzy pozostawali na stanowisku przez 20 minut po zderzeniu, zanim zostali zwolnieni ze służby.

Fleet udał się na pokład łodziowy, gdzie został skierowany do pomocy przy załadunku i opuszczaniu szalupy numer 7. Była to pierwsza szalupa, która opuściła tonący statek z 28 kobietami i dziećmi. Fleet został przydzielony do jej obsługi. Rankiem, 15 kwietnia, rozbitkowie zostali podjęci przez "RMS Carpathia".

Od lipca do sierpnia 1912 pracował na należącym do White Star Line "Olympicu". Wobec niechęci przełożonych do członków załogi, którzy przeżyli katastrofę, zaczął pracować dla linii Union-Castle Line. Karierę na morzu zakończył w 1936. W późniejszym okresie pracował w stoczni, a następnie sprzedawał gazety na ulicy w Southampton.

Po śmierci żony, 28 grudnia 1964, Fleet popadł w depresję. Dwa tygodnie później, w styczniu 1965, popełnił samobójstwo poprzez powieszenie. Jego ciało zostało odnalezione 10 stycznia 1965. Został pochowany w bezimiennym grobie na cmentarzu Hollybrook Cemetery w Southampton. W 1993 z inicjatywy stowarzyszenia Titanic Historical Society na grobie Fredericka Fleeta ustawiono kamień pamiątkowy ku jego pamięci.


Odonatologia

Odonatologia – dział entomologii zajmujący się badaniem owadów z rzędu ważek (Insecta: Odonata). Naukowcy zajmujący się badaniami ważek to odonatolodzy.

Za pioniera odonatologii uważany jest Edmond de Sélys Longchamps, który zebrał dużą kolekcję ważek, opisał wiele gatunków, a w 1854 roku podzielił ważki na "legiony" (obecnie rodziny). Badania filogenezy ważek zapoczątkował James George Needham (1903).

Polscy odonatolodzy:
* Rafał Bernard
* Paweł Buczyński
* Andrzej Łabędzki
* Stefan Mielewczyk
* Grzegorz Tończyk

W Polsce wydawany jest Odonatrix – biuletyn Sekcji Odontologicznej Polskiego Towarzystwa Entomologicznego.


Hydrobotanika

Hydrobotanika – dział botaniki i hydrobiologii zajmujący się badaniem roślin wodnych oraz ich zbiorowisk. Tradycyjnie działem hydrobotaniki jest nauka o glonach, czyli fykologia.


Wacława Rydzyńska

Wacława Rydzyńska (ur. 1926, zm. 6 lutego 2019) - działaczka społeczno-kulturowa z Głowna, od 1978 r. prezes Towarzystwa Przyjaciół Miasta Głowna. W 2003 r., za całokształt swojej społecznej pracy uhonorowana przez władze miasta tytułem Zasłużony Obywatel dla Miasta Głowna. Jest wdową po pułkowniku profesorze doktorze Zdzisławie Rydzyńskim, w latach 80. XX w. Naczelnym Psychiatrze Układu Warszawskiego

W 1951 ukończyła studia na Wydziale Stomatologicznym Uniwersytetu Łódzkiego, przez cztery lata uczęszczała także do Łódzkiego Konserwatorium Muzycznego na wydział wokalny, w latach 50. i 60. XX w. występowała jako solistka w Polskim Radiu.

Należała do inicjatorów wznowienia lokalnego wydawnictwa „Echo Głowna” oraz Fundacji na Rzecz Rozwoju Społeczno-Gospodarczego I Kulturalnego rejonu Głowna. Dzięki niej powstał Zarząd PCK w Głownie. W latach 70. i 80. XX w. była przez wiele kadencji radną Rady Miejskiej w Głownie i Rady Miasta Łodzi. Jest członkiem i współzałożycielem Federacji Stowarzyszeń Kulturalnych Województwa Łódzkiego, przez wiele lat pełniąc funkcję Wiceprezesa. W 1989 r. wybrana po raz drugi do Zarządu Federacji, obecnie Członek Zarządu tej Federacji.

W 1977 r. z jej inicjatywy i pod jej kierownictwem powstała sala pamięci, która w 1989 r. została przekształcona w Muzeum Regionalne w Głownie

Prywatnie babcia trójki wnucząt - Macieja, Jacka i Zuzanny oraz dwójki prawnucząt - Aleksandry i Jana.

Jest autorką publikacji:
* „Osadnictwo w okolicach Głowna”,
* „Rodzina Głowieńskich” – 1984 r.
* „10 lat działalności Towarzystwa Przyjaciół Miasta Głowna” - 1987 r.,
* „Ludzie nauki i sztuki naszego miasta” - 1987 r.,
* „Walka podziemna, SZP, ZWZ, AK Rejon Głowno w okresie okupacji hitlerowskiej” – 1992 r.,
* „Skąd Nasz Ród”- skrót historii Głowna – 1997 r.
* 25 lat Muzeum Regionalnego – Forum Muzealnictwa i Kolekcjonerstwa - 2003 r.
* „Rękodzieło na start” Działaj lokalnie – Akademia filantropii – 2004 r.

Otrzymała medale, odznaczenia i wyróżnienia:
* 21.09.1995 r. Medal Honorowy Federacji Stowarzyszeń Kulturalnych Województwa Łódzkiego w uznaniu zasług w upowszechnianie kultury,
* w 1995 r. Medal Kawalera Komandorii Łódzkiej Ligi Morskiej
* w 1996 r. Medal Honorowy Wojewody Łódzkiego za Zasługi dla Województwa Łódzkiego,
* dwukrotnie tj. w 1996 r. oraz 1999 r. - Medal za Zasługi dla Samorządności przyznany przez Marszałka Województwa Łódzkiego
* dwukrotnie tj. w 1984 r. oraz w 1995 r. Nagrody Ministra Kultury i Sztuki za działania na rzecz upowszechniania kultury, oraz aktywną i twórczą pracę w dziedzinie upowszechniania kultury,
* Honorową Odznakę Miasta Łodzi, Honorowa Odznaka Towarzystwa Przyjaciół Łowicza i Ziemi Łowickiej, Zasłużony Działacz Kultury, Przyjaciel Dziecka, Odznaka PCK II i III stopnia, Honorowa Odznaka Ruchu Przyjaciół Harcerstwa, Honorowa Złota Odznaka Związku Emerytów i Rencistów, Złota i Srebrna Odznaka Pracowników Służby Zdrowia.


Nikolaus von Falkenhorst

Nikolaus von Falkenhorst vel Mikołaj von Jastrzembski (ur. 17 stycznia 1885 we Wrocławiu, zm. 18 czerwca 1968 w Holzminden) – generał pułkownik Wehrmachtu, twórca planu Operacji Weserübung – niemieckiej inwazji na Danię i Norwegię w 1940. Naczelny Dowódca Wehrmachtu w Norwegii w latach 1940-1944, zbrodniarz wojenny.


Charles Dempsey

Charles Dempsey (ur. 4 marca 1921 w Glasgow, zm. 24 czerwca 2008 w Auckland) – nowozelandzki działacz sportowy pochodzenia szkockiego, prezydent Konfederacji Piłkarskiej Oceanii.

W czasie II wojny światowej służył w armii. W 1952 wyjechał na stałe do Nowej Zelandii, gdzie był przedsiębiorcą budowlanym. Jednocześnie zajmował się pracą trenera piłkarskiego i działał w organizacjach sportowych.

Pełnił m.in. funkcję prezydenta Federacji Piłkarskiej Nowej Zelandii. W tym czasie awans do finałów mistrzostw świata we Włoszech (1982) uzyskała reprezentacja Nowej Zelandii, która jednak w turnieju nie odegrała większej roli, odpadając po trzech porażkach (w tym ze Szkocją). Również w 1982 Dempsey został wybrany na prezydenta Konfederacji Oceanii. Za jego kadencji organizacja rozwinęła się do liczby 11 państw członkowskich, a Dempsey wielokrotnie występował przeciwko przeniesieniu się Australii do federacji azjatyckiej, co ostatecznie nastąpiło już po jego odejściu w 2005. Uzyskał m.in. dla Nowej Zelandii prawo organizacji mistrzostw świata do lat 17 w 1999.

Uważany za człowieka związanego z prezydentem FIFA João Havelangem, był regularnym uczestnikiem Kongresów FIFA, a od 1996 członkiem Komitetu Wykonawczego FIFA. Znalazł się także w składzie komitetu organizacyjnego Mistrzostw Świata w 2002. Szeroki rozgłos zyskał w lipcu 2000 w czasie wyborów gospodarza finałów Mistrzostw Świata 2006, kiedy wbrew decyzjom rodzimej konfederacji, która zobowiązała go do głosowania na kandydaturę RPA, nie wziął udziału w trzeciej rundzie głosowania, przesądzając o wyborze Niemiec. Argumentował swoją decyzję względami osobistymi, a kilka dni później zrezygnował ze stanowiska prezydenta Konfederacji.

Po odejściu ze stanowiska prezydenta OFC otrzymał tytuł prezydenta honorowego. Został również odznaczony Medalem Zasługi na 100-lecia FIFA, a już w 1982 uhonorowano go komadorią Orderu Imperium Brytyjskiego.


Tas-Kystabyt

Tas-Kystabyt także Chriebiet Saryczewa (ros. "Хребет Сарычева, Тас-Кыстабыт") – pasmo górskie w azjatyckiej części Rosji, w południowej części Gór Czerskiego, na Wyżynie Jańsko-Ojmiakońskiej .

Oddziela Płaskowyż Ojmiakoński od Płaskowyżu Nerskiego. Leży między doliną rzeki Indygirki, a doliną rzeki Nery. Długość pasma wynosi około 180 km. Najwyższy szczyt ma wysokość 2341 m n.p.m.

Pasmo wypiętrzone zostało w czasie orogenezy alpejskiej; zbudowane jest z mułowców i iłowców z intruzjami granitów.

W niższych partiach porośnięte tajgą modrzewiową, w wyższych tundra górska.


Guy Demel

Guy Demel (ur. 13 czerwca 1981 w Paryżu) – francuski piłkarz posiadający również obywatelstwo Wybrzeża Kości Słoniowej, reprezentant kraju z Afryki, od 2011 roku zawodnik West Ham United.

Demel rozpoczynał swoją profesjonalną karierę w klubie Ligue 2 z Nîmes, z którego został kupiony przez Arsenal. Z klubem z Londynu wywalczył w 2001 wicemistrzostwo Anglii i finał Pucharu Anglii. W 2002 przeniósł się do Borussii Dortmund, w której zadebiutował w 2003. W 2005 został zawodnikiem Hamburger SV, z którym wywalczył w 2006 3. miejsce w Bundeslidze.


Synagoga w Bielsku

Synagoga w Bielsku-Białej – nieistniejąca synagoga znajdująca się w Bielsku (dzisiejsze Bielsko-Biała), na Dolnym Przedmieściu, między dzisiejszymi ulicami Adama Mickiewicza i 3 Maja.

Synagoga została zbudowana w latach 1879–1881 według projektu Ludwika Schöne i Karola Korna w stylu neomauretańskim z akcentami neoromańskimi i była kopią powstałej rok wcześniej synagogi w węgierskim Szombathely autorstwa Ludwika Schöne. Gmina żydowska w Bielsku postanowiła wybudować nową synagogę w marcu 1879 roku. Po uroczystym otwarciu 22 września 1881 roku doszło do konfliktu między pierwotnym autorem planów Ludwikiem Schöne a Karolem Kornem, bowiem prasa podała wyłącznie nazwisko Korna jako architekta i wykonawcy świątyni. Schöne poinformował prasę, że Korn sprawował czynności architekta prowadzącego budowę, natomiast plany, detale artystyczne jak i obliczenie kosztów pochodziły z biura architektonicznego Ludwika Schöne w Wiedniu. Wykonawcą budowlanym synagogi była firma inżyniera Rosta z Białej.

Stanowiła charakterystyczny akcent architektoniczny miasta, posiadała attykę, liczne sterczyny z kopułami, neoromańskie okna oraz dwie ośmioboczne wieże z hełmami. Budowlę otaczała bujna zieleń. Główne wejście znajdowało się od strony ulicy Mickiewicza.

Podczas II wojny światowej, 13 września 1939 roku synagoga została doszczętnie zniszczona; zachowały się jedynie fundamenty i część piwniczna budynku. W latach 60. XX wieku zbudowano w jej miejscu modernistyczny gmach, w którym obecnie mieści się Galeria Bielska BWA.

W 1991 roku Komitet Obywatelski wmurował na zachodniej ścianie BWA tablicę pamiątkową.

W 2015 roku Matthias Seitner, inżynier architekt z Wiednia, wykonał wirtualną rekonstrukcję bielskiej synagogi, którą zaprezentował w 2017 roku w Galerii Bielskiej BWA znajdującej się w miejscu zburzonej synagogi.


Pałac Rheinbabenów

Pałac Rheinbabenów (pot. Zameczek, ) – pałac z 1836 bądź 1870 roku, przebudowany w 1906/1907 roku (dobudowano wówczas oranżerię), w Siemianowicach Śląskich-Michałkowicach, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.


Wacław I legnicki

Wacław I legnicki (ur. pomiędzy 1310 a 1318, zm. 2 czerwca 1364) – książę namysłowski w latach 1338–1342 i legnicki w latach 1342–1345 wraz z bratem Ludwikiem I, w latach 1345–1346 w wyniku podziału księstwa legnickiego w Chojnowie i Złotoryi, w latach 1346–1349 całość księstwa legnickiego, w 1348 lub 1349 strata Lubina, w 1358 uzyskana połowa księstwa brzesko-oławskiego i Byczyna, sprzedana następnie linii świdnickiej, w 1359 w wyniku nowego podziału Legnica i Złotoryja.


Władysław Szlengel

Władysław Szlengel (ur. 1912 lub w 1914 w Warszawie, zm. 8 maja 1943 tamże) – polski poeta pochodzenia żydowskiego, autor tekstów kabaretowych i piosenek, dziennikarz, aktor estradowy. W latach 1940–1943 przebywał w getcie warszawskim, gdzie kontynuował działalność pisarską i artystyczną. Za sprawą wierszy pisanych w owym czasie zwany jest "poetą getta".

W źródłach jego nazwisko pojawia się w różnych wariantach, także jako: Schlengel, Szchlengel, Szlengiel, Szlengl lub Sztengel.


Ligustr

Ligustr ("Ligustrum" L.) – rodzaj roślin należący do rodziny oliwkowatych ("Oleaceae"). Liczy ok. 50 gatunków pochodzących z południowo-wschodniej Azji, północno-zachodniej Afryki, Europy i Ameryki Północnej. Rozprzestrzeniły się również w Australii, gdzie często są uciążliwymi chwastami. W Europie zadomowiony jest jedynie ligustr pospolity ("L. vulgare"). Gatunkiem typowym jest " Ligustrum vulgare" L..


Język gyyz

Język gyyz (także: geez, ge’ez) – język z grupy etiopskich (etiosemickich), używany w królestwie Aksum w mowie i piśmie od IV wieku. Między XI a XIX wiekiem był to język literacki, obecnie jest jedynie językiem liturgicznym Ortodoksyjnego Kościoła Etiopskiego.

Tradycja etiopska wskazuje na jego pochodzenie od przybyłego z terenów królestwa Saby, posiadającego hegemonię w królestwie Aksum ludu Agazjan.

Ze współcześnie używanych języków, największe podobieństwo do gyyz wykazuje język tigrinia, używany na terenach z grubsza pokrywających się z obszarem dawnego królestwa Aksum.

Wyróżnia się trzy okresy rozwoju języka gyyz w literaturze:
* język inskrypcji aksumskich (do ok. IV w. n.e.)
* język przekładów z greki (w tym "Biblii") sprzed roku 1000
* język z okresu po roku 1000 – głównie w kronikach cesarskich


Tosca

Tosca – trójaktowa opera seria z muzyką Giacoma Pucciniego, do której libretto w języku włoskim napisali Luigi Illica i Giuseppe Giacosa. Światowa prapremiera dzieła miała miejsce 14 stycznia 1900 w Rzymie w Teatro Costanzi.


Wincenty Wnuk

Wincenty Wnuk (ur. 6 października 1897 w Lublinie, zm. 2 czerwca 1987 w Warszawie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.


Tomek w krainie kangurów

Tomek w krainie kangurów – pierwszy tom z cyklu powieści Alfreda Szklarskiego, opowiadający o przygodach Tomka Wilmowskiego. Książka ukazała się po raz pierwszy w 1957 nakładem Wydawnictwa Śląsk i była później wielokrotnie wznawiana.


Flaga Australii Zachodniej

Flaga Australii Zachodniej – przedstawia czarnego łabędzia ("Cygnus atratus"). Jest on symbolem kolonii od roku 1830, kiedy rejon ten nazwano Kolonią Rzeki Łabędziej. Nawiązuje do legend aborygenów opowiadających, że przodkami plemienia Bibbulman były łabędzie czarne, które zmieniły się w ludzi. Pierwszą flagę ustanowiono 27 listopada 1875 roku. Wówczas łabędź był skierowany w lewo (heraldycznie). Od roku 1953, płynie w prawym kierunku. Złote koło symbolizuje pomyślność i słońce.

W obecnej formie, uchwalona w 1953 roku.


Kicker

kicker – niemiecki magazyn sportowy, zajmujący się głównie piłką nożną. Redaktorem naczelnym jest od 1988 Rainer Holzschuh.

Pierwszy numer ukazał się 14 lipca 1920. Wtedy to Walther Bensemann w Konstancji założył "Kickera". Siedziby redakcji mieściły się w Stuttgarcie i Ludwigshafen am Rhein. Na stałe została przeniesiona do Norymbergi. Po zawieszeniu wydawania "Kickera" jesienią 1944 wydawnictwo Olympia zaczęło wydawać tygodnik "Sport" (od stycznia 1948 "Sportmagazin", od 1953 dwa razy w tygodniu). W 1951 w Monachium wydawanie "Kickera" zostało wznowione. W 1968 Olympia wykupiła norymberskie wydawnictwo i połączyła je ze swoim "Sportmagazin", który ukazuje się od tego czasu pod nazwą "Kicker". Nakład wydania poniedziałkowego wynosi 244 000 wydrukowanych egzemplarzy, a czwartkowego 220 000 (dane na styczeń 2005).

Witryna "Kicker online" istnieje od 1997, początkowo ukazywała się w portalu AOL. Od czerwca 1997 serwis jest dostępny pod własną domeną. Kieruje nim digital nervous systems GmbH z siedzibą w Norymberdze.


Czaturwarga

Czaturwarga – cztery klasy społeczne wyróżniane w obrębie buddystów:
* bhikszu – mnisi
* bhikszuni – mniszki
* upasaka – świeccy wyznawcy
* upasika – świeckie wyznawczynie

Słowo to funkcjonuje jedynie w buddyzmie mahajany


Chorezm

Chorezm – historyczna kraina nad dolną Amu-darią, obejmująca obszar dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu.

Chorezm był zasiedlony już w III tysiącleciu p.n.e. Początkowo mieli go zamieszkiwać Huryci, następnie ludność pochodzenia indoeuropejskiego, zdominowana w średniowieczu przez ludy tureckojęzyczne.

Sama nazwa krainy jest niepewnego pochodzenia, po raz pierwszy występuje w achemenidzkich inskrypcjach jako "Huvarazmisz", następnie jest wyjaśniana, w zależności od hipotezy, jako „kraj Hurytów” (Sergiusz Pawłowicz Tołstow), „kraj wschodzącego słońca” (C.E. Bosworth), wreszcie arabski uczony żyjący w latach 1179–1229, Jakut Ibn Abdallah al-Hamawi, twierdził, że pochodzi ona od słów „gotowana ryba”, która była ważnym składnikiem pożywienia ludności tego kraju.

Według m.in. Josefa Markwarta na dworze króla Chorezmu, Wisztaspy, miał działać prorok Zaratusztra. Badania archeologiczne wskazują, że od ok. VIII w. p.n.e. nastąpił rozwój ekonomiczny kraju, silnie rozwinęła się sieć kanałów nawadniających. W VI wieku p.n.e. Chorezm miał wejść w skład imperium Achemenidów, jego zależność stała się jednak z czasem symboliczna. W roku 328 p.n.e. król Chorezmu ofiarował Aleksandrowi Macedońskiemu rękę swej córki i sojusz, dzięki czemu przez następne 300 lat Chorezm wzmocnił swoją pozycję w regionie. Dowodem tego są pozostałości mocno ufortyfikowanych miast pochodzących z okresu pomiędzy IV a I wiekiem p.n.e. Najstarszym ze znanych jest miasto odkryte w pobliżu dzisiejszego Kalala Gyr – założone na planie prostokąta o wymiarach 1000 na 700 metrów, otoczone murem. W zachodniej części tego miasta został odkryty pałac wzorowany na pałacach dynastii achemenidzkiej. Ponadto najbardziej znaną twierdzą jest Kiuzeli Gyr (koniec IV wieku p.n.e.), a najokazalszą Toprak Kala (III wiek p.n.e.).
W czasach chińskiej dynastii Han kraj znalazł się w orbicie jej zainteresowania, bez jakichkolwiek trwałych skutków.

W II wieku n.e. na terenie Chorezmu znane było lokalne pismo, oparte na alfabecie aramejskim.

W IV–X w. n.e. władała Chorezmem, zgodnie z przekazem Biruniego, dynastia Afrygidów, która po roku 712 musiała podporządkować się Arabom pod wodzą Kutajby Ibn Muslima.

Po załamaniu się kalifatu Chorezm wchodził kolejno w skład państw Samanidów i Seldżuków, następnie władzę zdobyła pochodząca od Turków Oguzyjskich dynastia Anusztigina, która zdołała zapoczątkować silne, lecz nietrwałe Imperium Chorezmijskie. Po podboju mongolskim, a następnie podziale państwa mongolskiego, Chorezm wszedł w skład ułusu Czagataja, następnie władzę sprawowała dynastia Timurydów. Po upadku tej dynastii stał się częścią Chanatu Chiwy, od 28 maja 1873 r. pod zwierzchnictwem Rosji. 17 lutego 1925 r. został podzielony pomiędzy obecne republiki.


MF Rogalin

MF Rogalin (wcześniej "MF Aallotar") – prom pasażersko-samochodowy zbudowany w 1972 roku we Francji, dla armatora "Silja Line". Bliźniaczy statek pływał u tego samego armatora pod nazwą MF Regina.

Statek o pojemności 984 miejsc pasażerskich, w tym 438 miejsc kabinowych (3 klasy) oraz 60 miejsc na tzw. fotelach lotniczych. Na dwupoziomowy pokład samochodowy zabierał do 147 samochodów osobowych ładowanych przez furtę dziobową i rufową. Obsługę gastronomiczną zapewniały: restauracja, cafeteria oraz bary – kawiarnia, pub, night club, sauna bar. Do dyspozycji pasażerów były również: basen wraz z sauną, salon fryzjerski, pokój zabaw dziecięcych, sala konferencyjna, kasyno oraz sklepy wolnocłowe. Komfort podróży zapewniały aktywne stabilizatory przechyłów. W latach osiemdziesiątych XX wieku był (nieoficjalnie) statkiem flagowym PŻB. Swoją karierę zakończył w 2003 roku, sprzedany do Indii na złom.


Eksperyment Filadelfia

Eksperyment Filadelfia (Projekt Tęcza, względnie Eksperyment Filadelfijski) – nazwa tajnego eksperymentu naukowego, rzekomo przeprowadzonego przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych.

Eksperyment miał być jakoby przeprowadzony w dniu 28 października 1943 roku na amerykańskim okręcie "USS Eldridge", stacjonującym w Bazie Sił Morskich USA w porcie Filadelfia i zakończyć się tragedią.

Większość współczesnych opisów tych wydarzeń opiera się na relacjach Alfreda Bielka, który podaje się za ich naocznego świadka.


ISIS-II

ISIS-II – system operacyjny, opracowany przez firmę Intel dla rodziny mikroprocesorów Intel 8080/8085. Nazwa systemu jest akronimem od .

System ISIS-II jest dyskowym systemem operacyjnym, jednoprogramowym, składającym się w swej istocie z zestawu procedur umożliwiających w jednolity sposób traktować urządzenia zewnętrzne. Jednoprogramowość systemu oznacza możliwość realizacji w danym momencie tylko jednego zadania. Zlecenie wykonania określonej operacji wstrzymuje wykonanie podprogramu zlecającego, aż do zakończenia realizacji wywołanej procedury systemu lub programu.

Podstawowym zastosowaniem tego systemu było tworzenie oprogramowania systemowego, użytkowego, a także kompilatorów, przy pomocy dostępnych w systemie implementacji języków programowania, w tym asemblera ASM-80, kompilatora języka PL/M-80, a także innych, np. Fortranu.

Do podstawowych dyrektyw systemu należą dyrektywy:
* zarządzające zbiorami: IDISK, FORMAT, DIR, COPY, DELETE, RENAME, ATTRIB;

* edycji: EDIT, CREDIT;

* kompilacji i zarządzania modułami: PLM80, ASM80, LINK, LOCATE, LIB, OBJHEX, HEXOBJ;

* wykonywania programów: DEBUG, SUBMIT.
Oprócz ww. dyrektyw – poleceń systemowych – system udostępnia szereg procedur, które można wykorzystywać do wykonywania, w danym języku programowania, określonych operacji systemowych, ułatwiających programowanie i ujednolicających operowanie urządzeniami. Udostępniane procedury to między innymi:
* operacja na danych zawartych w plikach: OPEN, READ, WRITE, SEEK, RESCAN, CLOSE;
* operacje na zbiorach: DELETE, RENAME, ATTRIB;
* operacje dotyczące konsoli: WHOCON, CONSOL, ERROR;
* operacje ładowania programów i powrotu do systemu: LOAD, EXIT;
* operacje transmisji znaków;
* operacje badania i zmiany stanu.

Programy i dane z systemu ISIS-II nie były zgodne z formatem najbardziej wówczas rozpowszechnionego systemu CP/M. Różnice jednak nie były duże i istniały proste metody i programy realizujące odpowiednie konwersje.


STS-89

STS-89 (ang. "Space Transportation System") – misja wahadłowca kosmicznego Endeavour do kompleksu orbitalnego Mir w ramach programu Shuttle-Mir. Była to dwunasta misja wahadłowca Endeavour, osiemdziesiąta dziewiąta programu lotów wahadłowców i dziesiąta misja promu w programie Shuttle-Mir.


(1193) Africa

(1193) Africa – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4 lat i 114 dni w średniej odległości 2,65 au. Została odkryta 24 kwietnia 1931 roku w Union Observatory w Johannesburgu przez Cyrila Jacksona. Nazwa planetoidy pochodzi od Afryki, jednego z kontynentów. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1193) 1931 HB.


(1199) Geldonia

(1199) Geldonia – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 5 lat i 91 dni w średniej odległości 3,02 au. Została odkryta 14 września 1931 w Observatoire Royal de Belgique w Uccle przez Eugène’a Delporte. Nazwa planetoidy pochodzi od łacińskiej nazwy Jodoigne, miasta w Belgii, w którym urodził się odkrywca. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1199) 1931 RF.


(1242) Zambesia

(1242) Zambesia – planetoida z grupy pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4 lat i 192 dni w średniej odległości 2,74 au. Została odkryta 28 kwietnia 1932 roku w Union Observatory w Johannesburgu przez Cyrila Jacksona. Nazwa planetoidy pochodzi od Zambezi, czwartej co do długości rzeki Afryki. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1242) 1932 HL.


(1248) Jugurtha

(1248) Jugurtha – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4 lat i 179 dni w średniej odległości 2,72 au. Została odkryta 1 września 1932 roku w Union Observatory w Johannesburgu przez Cyrila Jacksona. Nazwa planetoidy pochodzi od Jugurty (ok. 160-104 p.n.e.), króla Numidii. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1248) 1932 RO.


(1288) Santa

(1288) Santa – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4 lat i 330 dni w średniej odległości 2,88 au. Została odkryta 26 sierpnia 1933 w Observatoire Royal de Belgique w Uccle przez Eugène’a Delporte. Nazwa planetoidy została nadana przez E. de Caro, włoskiego astronoma. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1288) 1933 QM.


(1357) Khama

(1357) Khama – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 5 lat i 245 dni w średniej odległości 3,18 au. Została odkryta 2 lipca 1935 roku w Union Observatory w Johannesburgu przez Cyrila Jacksona. Nazwa planetoidy pochodzi od "Khamy", naczelnego wodza plemienia Beczuana i pierwszego lidera plemiennego. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1357) 1935 ND.


(1393) Sofala

(1393) Sofala – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3 lat i 292 dni w średniej odległości 2,43 au. Została odkryta 25 maja 1936 roku w Union Observatory w Johannesburgu przez Cyrila Jacksona. Nazwa planetoidy pochodzi od Sofali, prowincji w Mozambiku. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1393) 1936 KD.


(1449) Virtanen

(1449) Virtanen – planetoida z grupy pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3 lat i 115 dni w średniej odległości 2,22 au. Została odkryta 20 lutego 1938 roku w Obserwatorium Iso-Heikkilä w Turku przez Yrjö Väisälä. Nazwa planetoidy pochodzi od Artturi Ilmari Virtanena (1895–1973), fińskiego biochemika, laureata Nagrody Nobla, i została nadana z okazji jego 75. urodzin. Przed jej nadaniem planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1449) 1938 DO.


(1477) Bonsdorffia

(1477) Bonsdorffia – planetoida należąca do zewnętrznej części pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 5 lat i 251 dni w średniej odległości 3,19 au. Została odkryta 6 lutego 1938 roku w Obserwatorium Iso-Heikkilä w Turku przez Yrjö Väisälä. Nazwa planetoidy pochodzi od Ilmari Bonsdorffa, fińskiego astronoma. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1477) 1938 CC.


(1468) Zomba

(1468) Zomba – planetoida z grupy przecinających orbitę Marsa okrążająca Słońce w ciągu 3 lat i 94 dni w średniej odległości 2,2 au. Została odkryta 23 lipca 1938 roku w Union Observatory w Johannesburgu przez Cyrila Jacksona. Nazwa planetoidy pochodzi od miasta Zomba, obecnie w Malawi. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1468) 1938 PA.


(1512) Oulu

(1512) Oulu – planetoida należąca do zewnętrznej części pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 7 lat i 315 dni w średniej odległości 3,95 au. Została odkryta 18 marca 1939 roku w Obserwatorium Iso-Heikkilä w Turku przez Heikki Alikoskiego. Nazwa planetoidy pochodzi od fińskiego miasta Oulu, miejsca urodzenia odkrywcy. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1512) 1939 FE.


(1551) Argelander

(1551) Argelander – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3 lat i 258 dni w średniej odległości 2,39 au. Została odkryta 24 lutego 1938 roku w Obserwatorium Iso-Heikkilä w Turku przez Yrjö Väisälä. Nazwa planetoidy pochodzi od Friedricha Argelandera (1799-1875), niemieckiego astronoma fińskiego pochodzenia. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1551) 1938 DC1.


(1613) Smiley

(1613) Smiley – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4 lat i 193 dni w średniej odległości 2,74 au. Została odkryta 16 września 1950 roku w Observatoire Royal de Belgique w Uccle przez Sylvaina Arenda. Nazwa planetoidy pochodzi od Charlesa Hugh Smileya (1903–1977), amerykańskiego astronoma. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1613) 1950 SD.