Apocalypse

Prompt: Hoe verklaart Apocalypse zijn Films, series en muziek?

Apocalypse, een christelijke actie-speelfilm over de eindtijdApocalypse Now, een film van Francis Ford CoppolaApocalypse (album), een muziekalbum van Bill Callahan uit 2011Apocalypse: WWII, een zesdelige televisieserie over de Tweede WereldoorlogApocalypse (band), een voormalige Heavy metalbandApocalypse: een track van Muse

Apocalypse the Ride (Six Flags Magic Mountain)

Apocalyptische en post-apocalyptische fictie

Apocalyptische en postapocalyptische fictie


Apocalypse

Prompt: Hoe wordt de Films, series en muziek besproken in Apocalypse?

Apocalypse, een christelijke actie-speelfilm over de eindtijdApocalypse Now, een film van Francis Ford CoppolaApocalypse (album), een muziekalbum van Bill Callahan uit 2011Apocalypse: WWII, een zesdelige televisieserie over de Tweede WereldoorlogApocalypse (band), een voormalige Heavy metalbandApocalypse: een track van Muse

Apocalypse the Ride (Six Flags Magic Mountain)

Apocalyptische en post-apocalyptische fictie

Apocalyptische en postapocalyptische fictie


Apocalypse

Prompt: Focus op Apocalypse en leg de Achtbanen uit.

Apocalypse (Six Flags Magic Mountain), een achtbaan in Six Flags Magic MountainApocalypse (Six Flags America), een achtbaan in Six Flags America

Apocalypse the Ride (Six Flags Magic Mountain)

Apocalyptische en post-apocalyptische fictie

Apocalyptische en postapocalyptische fictie


Apocalypse

Prompt: Verklaar de Achtbanen van dit kunstwerk, Apocalypse.

Apocalypse (Six Flags Magic Mountain), een achtbaan in Six Flags Magic MountainApocalypse (Six Flags America), een achtbaan in Six Flags America

Apocalypse the Ride (Six Flags Magic Mountain)

Apocalyptische en post-apocalyptische fictie

Apocalyptische en postapocalyptische fictie


Apocalypse

Prompt: Hoe verklaart Apocalypse zijn Achtbanen?

Apocalypse (Six Flags Magic Mountain), een achtbaan in Six Flags Magic MountainApocalypse (Six Flags America), een achtbaan in Six Flags America

Apocalypse the Ride (Six Flags Magic Mountain)

Apocalyptische en post-apocalyptische fictie

Apocalyptische en postapocalyptische fictie


Apocalypse

Prompt: Hoe wordt de Achtbanen besproken in Apocalypse?

Apocalypse (Six Flags Magic Mountain), een achtbaan in Six Flags Magic MountainApocalypse (Six Flags America), een achtbaan in Six Flags America

Apocalypse the Ride (Six Flags Magic Mountain)

Apocalyptische en post-apocalyptische fictie

Apocalyptische en postapocalyptische fictie


De_Boodschap_aan_Maria

Prompt: Focus op De_Boodschap_aan_Maria en leg de abstract uit.


De_Boodschap_aan_Maria

Prompt: Verklaar de abstract van dit kunstwerk, De_Boodschap_aan_Maria.


De_Boodschap_aan_Maria

Prompt: Hoe verklaart De_Boodschap_aan_Maria zijn abstract?


De_Boodschap_aan_Maria

Prompt: Hoe wordt de abstract besproken in De_Boodschap_aan_Maria?


Portret_van_een_dame

Prompt: Focus op Portret_van_een_dame en leg de abstract uit.


Portret_van_een_dame

Prompt: Verklaar de abstract van dit kunstwerk, Portret_van_een_dame.


Portret_van_een_dame

Prompt: Hoe verklaart Portret_van_een_dame zijn abstract?


Portret_van_een_dame

Prompt: Hoe wordt de abstract besproken in Portret_van_een_dame?


Het_balkon

Prompt: Focus op Het_balkon en leg de abstract uit.

Het balkon (Frans: Le Balcon) is een schilderij van Édouard Manet. Het werk stamt uit 1868-69 en laat twee personen op een balkon zien: de schilderes Berthe Morisot en de violiste Fanny Claus, met de schilder Antoine Guillemet op de achtergrond. Op de Parijse salon van 1869 werd het werk voor het eerst tentoongesteld. Het schilderij maakt sinds 1986 deel uit van de collectie van het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Verklaar de abstract van dit kunstwerk, Het_balkon.

Het balkon (Frans: Le Balcon) is een schilderij van Édouard Manet. Het werk stamt uit 1868-69 en laat twee personen op een balkon zien: de schilderes Berthe Morisot en de violiste Fanny Claus, met de schilder Antoine Guillemet op de achtergrond. Op de Parijse salon van 1869 werd het werk voor het eerst tentoongesteld. Het schilderij maakt sinds 1986 deel uit van de collectie van het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe verklaart Het_balkon zijn abstract?

Het balkon (Frans: Le Balcon) is een schilderij van Édouard Manet. Het werk stamt uit 1868-69 en laat twee personen op een balkon zien: de schilderes Berthe Morisot en de violiste Fanny Claus, met de schilder Antoine Guillemet op de achtergrond. Op de Parijse salon van 1869 werd het werk voor het eerst tentoongesteld. Het schilderij maakt sinds 1986 deel uit van de collectie van het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe wordt de abstract besproken in Het_balkon?

Het balkon (Frans: Le Balcon) is een schilderij van Édouard Manet. Het werk stamt uit 1868-69 en laat twee personen op een balkon zien: de schilderes Berthe Morisot en de violiste Fanny Claus, met de schilder Antoine Guillemet op de achtergrond. Op de Parijse salon van 1869 werd het werk voor het eerst tentoongesteld. Het schilderij maakt sinds 1986 deel uit van de collectie van het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Focus op Het_balkon en leg de Voorstelling uit.

De hoofdpersonen van het schilderij waren alle drie bevriend met Manet. Berthe Morisot is links te zien. Manet leerde haar in 1867 kennen en oefende een grote invloed op haar uit, hoewel ze nooit zijn leerling zou worden. Het balkon is het eerste schilderij van Manet waarop zij figureert. Later zou hij nog enige malen haar portret schilderen, waarbij zij vaak een waaier in haar hand hield. In 1874 trouwde zij met Eugène, de broer van de schilder. Naast haar staat Antoine Guillemet, een schilder die zich nooit tot het impressionisme bekeerde, maar wel bevriend was met een aantal belangrijke kunstenaars uit die stroming. Fanny Claus ten slotte poseert aan de rechterkant. Deze violiste was bevriend met de vrouw van Manet, die pianolerares was. Op de achtergrond, links naast Antoine Guillemet, is nog een vierde persoon te zien met een schenkkan in zijn hand, wellicht een portret van Manets stiefzoon Léon Leenhoff. Achter de balustrade zijn ook een blauwe hortensia in een porseleinen pot en een hondje geschilderd.Het leven van de beau monde in het Parijs van het midden van de negentiende eeuw was een belangrijke bron van inspiratie voor Manet. De stadsvernieuwing die Haussmann in die tijd verwezenlijkte, kenmerkte zich onder andere door statige huizen met kleine balkons. Hiervandaan kon de gegoede burgerij het drukke leven op de boulevards gadeslaan. Voor dit schilderij koos de schilder ervoor het balkon van zijn eigen atelier als decor te gebruiken. De hoofdpersonen zijn volgens de laatste mode gekleed. Het is opvallend dat Fanny Claus op het punt staat om uit te gaan, getuige haar kleding en de handschoenen die ze aantrekt, terwijl Berthe Morisot een jurk aanheeft die alleen binnen werd gedragen.Tussen de drie figuren op het balkon lijkt geen enkele interactie te bestaan. Guillemet en Claus staren ogenschijnlijk onverschillig in de verte, terwijl Morisot, de enige van wie de ogen duidelijk zijn weergegeven, schuin wegkijkt. Ook de belangrijkste attributen, de waaier van Morisot, de stropdas van Guillemet en de paraplu van Claus, wijzen alle een andere kant op. Het schilderij wekt daardoor de indruk een momentopname in het jachtige stadsleven te zijn. Sommige critici zien in het werk een symbool van de individualisering van het moderne leven.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Verklaar de Voorstelling van dit kunstwerk, Het_balkon.

De hoofdpersonen van het schilderij waren alle drie bevriend met Manet. Berthe Morisot is links te zien. Manet leerde haar in 1867 kennen en oefende een grote invloed op haar uit, hoewel ze nooit zijn leerling zou worden. Het balkon is het eerste schilderij van Manet waarop zij figureert. Later zou hij nog enige malen haar portret schilderen, waarbij zij vaak een waaier in haar hand hield. In 1874 trouwde zij met Eugène, de broer van de schilder. Naast haar staat Antoine Guillemet, een schilder die zich nooit tot het impressionisme bekeerde, maar wel bevriend was met een aantal belangrijke kunstenaars uit die stroming. Fanny Claus ten slotte poseert aan de rechterkant. Deze violiste was bevriend met de vrouw van Manet, die pianolerares was. Op de achtergrond, links naast Antoine Guillemet, is nog een vierde persoon te zien met een schenkkan in zijn hand, wellicht een portret van Manets stiefzoon Léon Leenhoff. Achter de balustrade zijn ook een blauwe hortensia in een porseleinen pot en een hondje geschilderd.Het leven van de beau monde in het Parijs van het midden van de negentiende eeuw was een belangrijke bron van inspiratie voor Manet. De stadsvernieuwing die Haussmann in die tijd verwezenlijkte, kenmerkte zich onder andere door statige huizen met kleine balkons. Hiervandaan kon de gegoede burgerij het drukke leven op de boulevards gadeslaan. Voor dit schilderij koos de schilder ervoor het balkon van zijn eigen atelier als decor te gebruiken. De hoofdpersonen zijn volgens de laatste mode gekleed. Het is opvallend dat Fanny Claus op het punt staat om uit te gaan, getuige haar kleding en de handschoenen die ze aantrekt, terwijl Berthe Morisot een jurk aanheeft die alleen binnen werd gedragen.Tussen de drie figuren op het balkon lijkt geen enkele interactie te bestaan. Guillemet en Claus staren ogenschijnlijk onverschillig in de verte, terwijl Morisot, de enige van wie de ogen duidelijk zijn weergegeven, schuin wegkijkt. Ook de belangrijkste attributen, de waaier van Morisot, de stropdas van Guillemet en de paraplu van Claus, wijzen alle een andere kant op. Het schilderij wekt daardoor de indruk een momentopname in het jachtige stadsleven te zijn. Sommige critici zien in het werk een symbool van de individualisering van het moderne leven.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe verklaart Het_balkon zijn Voorstelling?

De hoofdpersonen van het schilderij waren alle drie bevriend met Manet. Berthe Morisot is links te zien. Manet leerde haar in 1867 kennen en oefende een grote invloed op haar uit, hoewel ze nooit zijn leerling zou worden. Het balkon is het eerste schilderij van Manet waarop zij figureert. Later zou hij nog enige malen haar portret schilderen, waarbij zij vaak een waaier in haar hand hield. In 1874 trouwde zij met Eugène, de broer van de schilder. Naast haar staat Antoine Guillemet, een schilder die zich nooit tot het impressionisme bekeerde, maar wel bevriend was met een aantal belangrijke kunstenaars uit die stroming. Fanny Claus ten slotte poseert aan de rechterkant. Deze violiste was bevriend met de vrouw van Manet, die pianolerares was. Op de achtergrond, links naast Antoine Guillemet, is nog een vierde persoon te zien met een schenkkan in zijn hand, wellicht een portret van Manets stiefzoon Léon Leenhoff. Achter de balustrade zijn ook een blauwe hortensia in een porseleinen pot en een hondje geschilderd.Het leven van de beau monde in het Parijs van het midden van de negentiende eeuw was een belangrijke bron van inspiratie voor Manet. De stadsvernieuwing die Haussmann in die tijd verwezenlijkte, kenmerkte zich onder andere door statige huizen met kleine balkons. Hiervandaan kon de gegoede burgerij het drukke leven op de boulevards gadeslaan. Voor dit schilderij koos de schilder ervoor het balkon van zijn eigen atelier als decor te gebruiken. De hoofdpersonen zijn volgens de laatste mode gekleed. Het is opvallend dat Fanny Claus op het punt staat om uit te gaan, getuige haar kleding en de handschoenen die ze aantrekt, terwijl Berthe Morisot een jurk aanheeft die alleen binnen werd gedragen.Tussen de drie figuren op het balkon lijkt geen enkele interactie te bestaan. Guillemet en Claus staren ogenschijnlijk onverschillig in de verte, terwijl Morisot, de enige van wie de ogen duidelijk zijn weergegeven, schuin wegkijkt. Ook de belangrijkste attributen, de waaier van Morisot, de stropdas van Guillemet en de paraplu van Claus, wijzen alle een andere kant op. Het schilderij wekt daardoor de indruk een momentopname in het jachtige stadsleven te zijn. Sommige critici zien in het werk een symbool van de individualisering van het moderne leven.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe wordt de Voorstelling besproken in Het_balkon?

De hoofdpersonen van het schilderij waren alle drie bevriend met Manet. Berthe Morisot is links te zien. Manet leerde haar in 1867 kennen en oefende een grote invloed op haar uit, hoewel ze nooit zijn leerling zou worden. Het balkon is het eerste schilderij van Manet waarop zij figureert. Later zou hij nog enige malen haar portret schilderen, waarbij zij vaak een waaier in haar hand hield. In 1874 trouwde zij met Eugène, de broer van de schilder. Naast haar staat Antoine Guillemet, een schilder die zich nooit tot het impressionisme bekeerde, maar wel bevriend was met een aantal belangrijke kunstenaars uit die stroming. Fanny Claus ten slotte poseert aan de rechterkant. Deze violiste was bevriend met de vrouw van Manet, die pianolerares was. Op de achtergrond, links naast Antoine Guillemet, is nog een vierde persoon te zien met een schenkkan in zijn hand, wellicht een portret van Manets stiefzoon Léon Leenhoff. Achter de balustrade zijn ook een blauwe hortensia in een porseleinen pot en een hondje geschilderd.Het leven van de beau monde in het Parijs van het midden van de negentiende eeuw was een belangrijke bron van inspiratie voor Manet. De stadsvernieuwing die Haussmann in die tijd verwezenlijkte, kenmerkte zich onder andere door statige huizen met kleine balkons. Hiervandaan kon de gegoede burgerij het drukke leven op de boulevards gadeslaan. Voor dit schilderij koos de schilder ervoor het balkon van zijn eigen atelier als decor te gebruiken. De hoofdpersonen zijn volgens de laatste mode gekleed. Het is opvallend dat Fanny Claus op het punt staat om uit te gaan, getuige haar kleding en de handschoenen die ze aantrekt, terwijl Berthe Morisot een jurk aanheeft die alleen binnen werd gedragen.Tussen de drie figuren op het balkon lijkt geen enkele interactie te bestaan. Guillemet en Claus staren ogenschijnlijk onverschillig in de verte, terwijl Morisot, de enige van wie de ogen duidelijk zijn weergegeven, schuin wegkijkt. Ook de belangrijkste attributen, de waaier van Morisot, de stropdas van Guillemet en de paraplu van Claus, wijzen alle een andere kant op. Het schilderij wekt daardoor de indruk een momentopname in het jachtige stadsleven te zijn. Sommige critici zien in het werk een symbool van de individualisering van het moderne leven.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Focus op Het_balkon en leg de Kritiek uit.

In tegenstelling tot veel andere werken van Manet werd dit schilderij toegelaten tot de Parijse salon van 1869. Het scherpe contrast tussen de groene (met het nieuwe pigment vert émeraude geschilderde), witte en zwarte delen van het werk lokten daar veel negatieve reacties uit. In een brief aan haar zus Edma schreef Berthe Morisot over haar bezoek aan de salon en de kennismaking met het schilderij:Je suis plus étrange que laide ; il paraît que l’épithète de femme fatale a circulé parmi les curieux. (Ik ben eerder vreemd dan lelijk; het schijnt dat de benaming femme fatale rondgaat onder de nieuwsgierigen.)

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Verklaar de Kritiek van dit kunstwerk, Het_balkon.

In tegenstelling tot veel andere werken van Manet werd dit schilderij toegelaten tot de Parijse salon van 1869. Het scherpe contrast tussen de groene (met het nieuwe pigment vert émeraude geschilderde), witte en zwarte delen van het werk lokten daar veel negatieve reacties uit. In een brief aan haar zus Edma schreef Berthe Morisot over haar bezoek aan de salon en de kennismaking met het schilderij:Je suis plus étrange que laide ; il paraît que l’épithète de femme fatale a circulé parmi les curieux. (Ik ben eerder vreemd dan lelijk; het schijnt dat de benaming femme fatale rondgaat onder de nieuwsgierigen.)

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe verklaart Het_balkon zijn Kritiek?

In tegenstelling tot veel andere werken van Manet werd dit schilderij toegelaten tot de Parijse salon van 1869. Het scherpe contrast tussen de groene (met het nieuwe pigment vert émeraude geschilderde), witte en zwarte delen van het werk lokten daar veel negatieve reacties uit. In een brief aan haar zus Edma schreef Berthe Morisot over haar bezoek aan de salon en de kennismaking met het schilderij:Je suis plus étrange que laide ; il paraît que l’épithète de femme fatale a circulé parmi les curieux. (Ik ben eerder vreemd dan lelijk; het schijnt dat de benaming femme fatale rondgaat onder de nieuwsgierigen.)

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe wordt de Kritiek besproken in Het_balkon?

In tegenstelling tot veel andere werken van Manet werd dit schilderij toegelaten tot de Parijse salon van 1869. Het scherpe contrast tussen de groene (met het nieuwe pigment vert émeraude geschilderde), witte en zwarte delen van het werk lokten daar veel negatieve reacties uit. In een brief aan haar zus Edma schreef Berthe Morisot over haar bezoek aan de salon en de kennismaking met het schilderij:Je suis plus étrange que laide ; il paraît que l’épithète de femme fatale a circulé parmi les curieux. (Ik ben eerder vreemd dan lelijk; het schijnt dat de benaming femme fatale rondgaat onder de nieuwsgierigen.)

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Focus op Het_balkon en leg de Herkomst uit.

4 - 5 februari 1884: het schilderij bevindt zich in de nalatenschap van Manet en wordt gekocht door Gustave Caillebotte voor 3.000 frank.1894: nagelaten aan de staat. Het werk wordt vanaf 1896 tentoongesteld in het Musée du Luxembourg.1929: overgebracht naar het Louvre.1947: overgebracht naar de Galerie nationale du Jeu de Paume.1986: overgebracht naar het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Verklaar de Herkomst van dit kunstwerk, Het_balkon.

4 - 5 februari 1884: het schilderij bevindt zich in de nalatenschap van Manet en wordt gekocht door Gustave Caillebotte voor 3.000 frank.1894: nagelaten aan de staat. Het werk wordt vanaf 1896 tentoongesteld in het Musée du Luxembourg.1929: overgebracht naar het Louvre.1947: overgebracht naar de Galerie nationale du Jeu de Paume.1986: overgebracht naar het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe verklaart Het_balkon zijn Herkomst?

4 - 5 februari 1884: het schilderij bevindt zich in de nalatenschap van Manet en wordt gekocht door Gustave Caillebotte voor 3.000 frank.1894: nagelaten aan de staat. Het werk wordt vanaf 1896 tentoongesteld in het Musée du Luxembourg.1929: overgebracht naar het Louvre.1947: overgebracht naar de Galerie nationale du Jeu de Paume.1986: overgebracht naar het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


Het_balkon

Prompt: Hoe wordt de Herkomst besproken in Het_balkon?

4 - 5 februari 1884: het schilderij bevindt zich in de nalatenschap van Manet en wordt gekocht door Gustave Caillebotte voor 3.000 frank.1894: nagelaten aan de staat. Het werk wordt vanaf 1896 tentoongesteld in het Musée du Luxembourg.1929: overgebracht naar het Louvre.1947: overgebracht naar de Galerie nationale du Jeu de Paume.1986: overgebracht naar het Musée d'Orsay.

Categorie:Schilderij in het Musée d'Orsay


David_van_Donatello

Prompt: Focus op David_van_Donatello en leg de abstract uit.

De David van Donatello is een bronzen standbeeld uit ca. 1440, gemaakt door de Italiaanse renaissance-beeldhouwer Donatello. Het was het eerste vrijstaande mannelijk naakt sinds de oudheid en veroorzaakte daarom sensatie toen het onthuld werd.Het standbeeld toont de Bijbelse koning David met zijn voet op het hoofd van de juist onthoofde reus Goliath. De androgyne, bijna vrouwelijke jonge man met een geheimzinnige glimlach is geheel naakt, met uitzondering van zijn laarzen en een hoed getooid met lauwerkrans, symbool van de overwinning. In zijn hand houdt hij het zwaard van Goliath.Het is niet zeker wanneer Donatello het beeld maakte. Schattingen variëren van 1430 tot ergens in de jaren 1440 of zelfs later. Het beeld werd oorspronkelijk gemaakt voor Cosimo de' Medici en stond op de binnenplaats van het Palazzo Medici-Riccardi in Florence. Nadat Piero di Lorenzo de' Medici uit de stad werd verjaagd, werd het beeld in beslag genomen en op de binnenplaats van het Palazzo Vecchio in Florence geplaatst. Het beeld staat sinds 1865 in het Bargello-museum in Florence, waar het in 2007-2008 een restauratie onderging.Er is lang gespeculeerd dat de vrouwelijkheid en naaktheid van het beeld, en de veer die suggestief uit een van zijn laarzen steekt, een verwijzing is naar de homoseksualiteit van Donatello of David. Ook is het mogelijk dat het beeld oorspronkelijk een vrouw zou voorstellen.In recente jaren is ook gespeculeerd dat het beeld helemaal niet David maar Hermes/Mercurius voorstelt. Dat zou de hoed (petasus) verklaren. Het afgehakte hoofd waar zijn voet op rust zou dan het hoofd van de reus Argus Panoptes zijn. Deze theorie verklaart ook waarom een eerdere David van Donatello, gemaakt van marmer in 1408-1409, compleet anders was: een koningsfiguur, volledig gekleed, met in zijn hand de slinger waarmee hij Goliath doodde. Deze theorie wordt echter niet meer als aannemelijk beschouwd omdat het beeld al in Donatello's tijd bekend stond als de David.Een gipsen replica van de David van Donatello bevindt zich in het Victoria and Albert Museum in Londen. Bij de replica in Londen is het zwaard afgebroken.De nationale Italiaanse filmprijzen, de Premi David di Donatello, zijn vernoemd naar het beeld. Winnaars van een David krijgen een miniatuurversie van het beeld mee naar huis.

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


David_van_Donatello

Prompt: Verklaar de abstract van dit kunstwerk, David_van_Donatello.

De David van Donatello is een bronzen standbeeld uit ca. 1440, gemaakt door de Italiaanse renaissance-beeldhouwer Donatello. Het was het eerste vrijstaande mannelijk naakt sinds de oudheid en veroorzaakte daarom sensatie toen het onthuld werd.Het standbeeld toont de Bijbelse koning David met zijn voet op het hoofd van de juist onthoofde reus Goliath. De androgyne, bijna vrouwelijke jonge man met een geheimzinnige glimlach is geheel naakt, met uitzondering van zijn laarzen en een hoed getooid met lauwerkrans, symbool van de overwinning. In zijn hand houdt hij het zwaard van Goliath.Het is niet zeker wanneer Donatello het beeld maakte. Schattingen variëren van 1430 tot ergens in de jaren 1440 of zelfs later. Het beeld werd oorspronkelijk gemaakt voor Cosimo de' Medici en stond op de binnenplaats van het Palazzo Medici-Riccardi in Florence. Nadat Piero di Lorenzo de' Medici uit de stad werd verjaagd, werd het beeld in beslag genomen en op de binnenplaats van het Palazzo Vecchio in Florence geplaatst. Het beeld staat sinds 1865 in het Bargello-museum in Florence, waar het in 2007-2008 een restauratie onderging.Er is lang gespeculeerd dat de vrouwelijkheid en naaktheid van het beeld, en de veer die suggestief uit een van zijn laarzen steekt, een verwijzing is naar de homoseksualiteit van Donatello of David. Ook is het mogelijk dat het beeld oorspronkelijk een vrouw zou voorstellen.In recente jaren is ook gespeculeerd dat het beeld helemaal niet David maar Hermes/Mercurius voorstelt. Dat zou de hoed (petasus) verklaren. Het afgehakte hoofd waar zijn voet op rust zou dan het hoofd van de reus Argus Panoptes zijn. Deze theorie verklaart ook waarom een eerdere David van Donatello, gemaakt van marmer in 1408-1409, compleet anders was: een koningsfiguur, volledig gekleed, met in zijn hand de slinger waarmee hij Goliath doodde. Deze theorie wordt echter niet meer als aannemelijk beschouwd omdat het beeld al in Donatello's tijd bekend stond als de David.Een gipsen replica van de David van Donatello bevindt zich in het Victoria and Albert Museum in Londen. Bij de replica in Londen is het zwaard afgebroken.De nationale Italiaanse filmprijzen, de Premi David di Donatello, zijn vernoemd naar het beeld. Winnaars van een David krijgen een miniatuurversie van het beeld mee naar huis.

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


David_van_Donatello

Prompt: Hoe verklaart David_van_Donatello zijn abstract?

De David van Donatello is een bronzen standbeeld uit ca. 1440, gemaakt door de Italiaanse renaissance-beeldhouwer Donatello. Het was het eerste vrijstaande mannelijk naakt sinds de oudheid en veroorzaakte daarom sensatie toen het onthuld werd.Het standbeeld toont de Bijbelse koning David met zijn voet op het hoofd van de juist onthoofde reus Goliath. De androgyne, bijna vrouwelijke jonge man met een geheimzinnige glimlach is geheel naakt, met uitzondering van zijn laarzen en een hoed getooid met lauwerkrans, symbool van de overwinning. In zijn hand houdt hij het zwaard van Goliath.Het is niet zeker wanneer Donatello het beeld maakte. Schattingen variëren van 1430 tot ergens in de jaren 1440 of zelfs later. Het beeld werd oorspronkelijk gemaakt voor Cosimo de' Medici en stond op de binnenplaats van het Palazzo Medici-Riccardi in Florence. Nadat Piero di Lorenzo de' Medici uit de stad werd verjaagd, werd het beeld in beslag genomen en op de binnenplaats van het Palazzo Vecchio in Florence geplaatst. Het beeld staat sinds 1865 in het Bargello-museum in Florence, waar het in 2007-2008 een restauratie onderging.Er is lang gespeculeerd dat de vrouwelijkheid en naaktheid van het beeld, en de veer die suggestief uit een van zijn laarzen steekt, een verwijzing is naar de homoseksualiteit van Donatello of David. Ook is het mogelijk dat het beeld oorspronkelijk een vrouw zou voorstellen.In recente jaren is ook gespeculeerd dat het beeld helemaal niet David maar Hermes/Mercurius voorstelt. Dat zou de hoed (petasus) verklaren. Het afgehakte hoofd waar zijn voet op rust zou dan het hoofd van de reus Argus Panoptes zijn. Deze theorie verklaart ook waarom een eerdere David van Donatello, gemaakt van marmer in 1408-1409, compleet anders was: een koningsfiguur, volledig gekleed, met in zijn hand de slinger waarmee hij Goliath doodde. Deze theorie wordt echter niet meer als aannemelijk beschouwd omdat het beeld al in Donatello's tijd bekend stond als de David.Een gipsen replica van de David van Donatello bevindt zich in het Victoria and Albert Museum in Londen. Bij de replica in Londen is het zwaard afgebroken.De nationale Italiaanse filmprijzen, de Premi David di Donatello, zijn vernoemd naar het beeld. Winnaars van een David krijgen een miniatuurversie van het beeld mee naar huis.

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


David_van_Donatello

Prompt: Hoe wordt de abstract besproken in David_van_Donatello?

De David van Donatello is een bronzen standbeeld uit ca. 1440, gemaakt door de Italiaanse renaissance-beeldhouwer Donatello. Het was het eerste vrijstaande mannelijk naakt sinds de oudheid en veroorzaakte daarom sensatie toen het onthuld werd.Het standbeeld toont de Bijbelse koning David met zijn voet op het hoofd van de juist onthoofde reus Goliath. De androgyne, bijna vrouwelijke jonge man met een geheimzinnige glimlach is geheel naakt, met uitzondering van zijn laarzen en een hoed getooid met lauwerkrans, symbool van de overwinning. In zijn hand houdt hij het zwaard van Goliath.Het is niet zeker wanneer Donatello het beeld maakte. Schattingen variëren van 1430 tot ergens in de jaren 1440 of zelfs later. Het beeld werd oorspronkelijk gemaakt voor Cosimo de' Medici en stond op de binnenplaats van het Palazzo Medici-Riccardi in Florence. Nadat Piero di Lorenzo de' Medici uit de stad werd verjaagd, werd het beeld in beslag genomen en op de binnenplaats van het Palazzo Vecchio in Florence geplaatst. Het beeld staat sinds 1865 in het Bargello-museum in Florence, waar het in 2007-2008 een restauratie onderging.Er is lang gespeculeerd dat de vrouwelijkheid en naaktheid van het beeld, en de veer die suggestief uit een van zijn laarzen steekt, een verwijzing is naar de homoseksualiteit van Donatello of David. Ook is het mogelijk dat het beeld oorspronkelijk een vrouw zou voorstellen.In recente jaren is ook gespeculeerd dat het beeld helemaal niet David maar Hermes/Mercurius voorstelt. Dat zou de hoed (petasus) verklaren. Het afgehakte hoofd waar zijn voet op rust zou dan het hoofd van de reus Argus Panoptes zijn. Deze theorie verklaart ook waarom een eerdere David van Donatello, gemaakt van marmer in 1408-1409, compleet anders was: een koningsfiguur, volledig gekleed, met in zijn hand de slinger waarmee hij Goliath doodde. Deze theorie wordt echter niet meer als aannemelijk beschouwd omdat het beeld al in Donatello's tijd bekend stond als de David.Een gipsen replica van de David van Donatello bevindt zich in het Victoria and Albert Museum in Londen. Bij de replica in Londen is het zwaard afgebroken.De nationale Italiaanse filmprijzen, de Premi David di Donatello, zijn vernoemd naar het beeld. Winnaars van een David krijgen een miniatuurversie van het beeld mee naar huis.

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


David_van_Donatello

Prompt: Focus op David_van_Donatello en leg de Externe link uit.

The Pygmalion Syndrome Art Gallery: Donatello's Bronze David foto's

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


David_van_Donatello

Prompt: Verklaar de Externe link van dit kunstwerk, David_van_Donatello.

The Pygmalion Syndrome Art Gallery: Donatello's Bronze David foto's

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


David_van_Donatello

Prompt: Hoe verklaart David_van_Donatello zijn Externe link?

The Pygmalion Syndrome Art Gallery: Donatello's Bronze David foto's

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


David_van_Donatello

Prompt: Hoe wordt de Externe link besproken in David_van_Donatello?

The Pygmalion Syndrome Art Gallery: Donatello's Bronze David foto's

bronzen
Cosimo de' Medici
Piero di Lorenzo de' Medici
Premi David di Donatello
androgyne
brons
Hebreeuwse Bijbel
Goliath
marmer
Slinger (wapen)
Palazzo Vecchio
slinger
homoseksualiteit
Donatello
Mercurius
reus
Bijbelse
1440
Androgynie
Italiaanse renaissance
David (Michelangelo)
Hermes (mythologie)
Palazzo Medici-Riccardi
petasus
Categorie:Beeld in Florence
lauwerkrans
oudheid
Bargello
Categorie:Beeld van Donatello
Mercurius (mythologie)
reus (figuur)
Florence
Bargello (museum)
David van Michelangelo
Florence (stad)
Londen
Victoria and Albert Museum
beeldhouwer
Goliath (Bijbel)
koning David
Hermes
Argus Panoptes
Cosimo de' Medici de Oude
Brons


Maria_Hemelvaart

Prompt: Focus op Maria_Hemelvaart en leg de abstract uit.


Maria_Hemelvaart

Prompt: Verklaar de abstract van dit kunstwerk, Maria_Hemelvaart.


Maria_Hemelvaart

Prompt: Hoe verklaart Maria_Hemelvaart zijn abstract?


Maria_Hemelvaart

Prompt: Hoe wordt de abstract besproken in Maria_Hemelvaart?


Hooiwagen-drieluik

Prompt: Focus op Hooiwagen-drieluik en leg de abstract uit.

Het Hooiwagen-drieluik, ook De hooiwagen genoemd, is een drieluik van de Zuid-Nederlandse kunstschilder Jheronimus Bosch. Het stelt van links naar rechts voor: het Paradijs, een allegorische voorstelling rondom een hooiwagen en de hel. Van het drieluik bestaan twee versies: een in het Museo del Prado in Madrid (zie Hooiwagen-drieluik (Prado)) en een in het Escorial (zie Hooiwagen-drieluik (Escorial)).

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 02.jpg

Detail van rechterpaneel: ''de ridder Tondalus/Allegorie op de Dood''

:s:fr:Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (2)

Detail van middenpaneel: ''De machtigen der aarde''

''De zeven hoofdzonden''. Afkomstig uit [[Giovanni Boccaccio

Jheronimus Bosch of navolger. ''[[Zeven Hoofdzonden (Jheronimus Bosch of navolger)

''De Marskramer''. 1493 of later. Rotterdam, [[Museum Boijmans Van Beuningen

Bestand:Jheronimus Bosch 4 last things (Hell).jpg

Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel

Detail van middenpaneel: ''Geestelijken vullen hun zakken''

Bestand:Haywain left wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Haywain Right Wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 inner right wing 02 detail 01.jpg

luchtboogbeelden van de Sint Janskathedraal

Keizerskroon (hoofddeksel)#De kronen van het Heilige Roomse Rijk

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 03.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 03 detail 04.jpg

[[Laatste Oordeel (Jheronimus Bosch, Wenen)

Anoniem. ''Alle state d'mensche als geestelic en waerlic''. Afkomstig uit Pierre Michault (1482) ''Vanden drie blinden danssen'', Gouda: s.n.

Detail van middenpaneel: ''Duivelse wagenmenners''

Detail van middenpaneel: ''De Bedriegelijke Verlokking''

‘Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (vers 1460 † 1516). III-V’

Bestand:Alle state d'mensche als geestelic en waerlic.jpg

Detail van middenpaneel: ''Blinde man en twee Romavrouwen''

Bestand:Haywain central panel of the triptych WGA.jpg

Bestand:Bartholomeus de Momper (I) 001.jpg


Hooiwagen-drieluik

Prompt: Verklaar de abstract van dit kunstwerk, Hooiwagen-drieluik.

Het Hooiwagen-drieluik, ook De hooiwagen genoemd, is een drieluik van de Zuid-Nederlandse kunstschilder Jheronimus Bosch. Het stelt van links naar rechts voor: het Paradijs, een allegorische voorstelling rondom een hooiwagen en de hel. Van het drieluik bestaan twee versies: een in het Museo del Prado in Madrid (zie Hooiwagen-drieluik (Prado)) en een in het Escorial (zie Hooiwagen-drieluik (Escorial)).

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 02.jpg

Detail van rechterpaneel: ''de ridder Tondalus/Allegorie op de Dood''

:s:fr:Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (2)

Detail van middenpaneel: ''De machtigen der aarde''

''De zeven hoofdzonden''. Afkomstig uit [[Giovanni Boccaccio

Jheronimus Bosch of navolger. ''[[Zeven Hoofdzonden (Jheronimus Bosch of navolger)

''De Marskramer''. 1493 of later. Rotterdam, [[Museum Boijmans Van Beuningen

Bestand:Jheronimus Bosch 4 last things (Hell).jpg

Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel

Detail van middenpaneel: ''Geestelijken vullen hun zakken''

Bestand:Haywain left wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Haywain Right Wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 inner right wing 02 detail 01.jpg

luchtboogbeelden van de Sint Janskathedraal

Keizerskroon (hoofddeksel)#De kronen van het Heilige Roomse Rijk

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 03.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 03 detail 04.jpg

[[Laatste Oordeel (Jheronimus Bosch, Wenen)

Anoniem. ''Alle state d'mensche als geestelic en waerlic''. Afkomstig uit Pierre Michault (1482) ''Vanden drie blinden danssen'', Gouda: s.n.

Detail van middenpaneel: ''Duivelse wagenmenners''

Detail van middenpaneel: ''De Bedriegelijke Verlokking''

‘Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (vers 1460 † 1516). III-V’

Bestand:Alle state d'mensche als geestelic en waerlic.jpg

Detail van middenpaneel: ''Blinde man en twee Romavrouwen''

Bestand:Haywain central panel of the triptych WGA.jpg

Bestand:Bartholomeus de Momper (I) 001.jpg


Hooiwagen-drieluik

Prompt: Hoe verklaart Hooiwagen-drieluik zijn abstract?

Het Hooiwagen-drieluik, ook De hooiwagen genoemd, is een drieluik van de Zuid-Nederlandse kunstschilder Jheronimus Bosch. Het stelt van links naar rechts voor: het Paradijs, een allegorische voorstelling rondom een hooiwagen en de hel. Van het drieluik bestaan twee versies: een in het Museo del Prado in Madrid (zie Hooiwagen-drieluik (Prado)) en een in het Escorial (zie Hooiwagen-drieluik (Escorial)).

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 02.jpg

Detail van rechterpaneel: ''de ridder Tondalus/Allegorie op de Dood''

:s:fr:Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (2)

Detail van middenpaneel: ''De machtigen der aarde''

''De zeven hoofdzonden''. Afkomstig uit [[Giovanni Boccaccio

Jheronimus Bosch of navolger. ''[[Zeven Hoofdzonden (Jheronimus Bosch of navolger)

''De Marskramer''. 1493 of later. Rotterdam, [[Museum Boijmans Van Beuningen

Bestand:Jheronimus Bosch 4 last things (Hell).jpg

Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel

Detail van middenpaneel: ''Geestelijken vullen hun zakken''

Bestand:Haywain left wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Haywain Right Wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 inner right wing 02 detail 01.jpg

luchtboogbeelden van de Sint Janskathedraal

Keizerskroon (hoofddeksel)#De kronen van het Heilige Roomse Rijk

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 03.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 03 detail 04.jpg

[[Laatste Oordeel (Jheronimus Bosch, Wenen)

Anoniem. ''Alle state d'mensche als geestelic en waerlic''. Afkomstig uit Pierre Michault (1482) ''Vanden drie blinden danssen'', Gouda: s.n.

Detail van middenpaneel: ''Duivelse wagenmenners''

Detail van middenpaneel: ''De Bedriegelijke Verlokking''

‘Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (vers 1460 † 1516). III-V’

Bestand:Alle state d'mensche als geestelic en waerlic.jpg

Detail van middenpaneel: ''Blinde man en twee Romavrouwen''

Bestand:Haywain central panel of the triptych WGA.jpg

Bestand:Bartholomeus de Momper (I) 001.jpg


Hooiwagen-drieluik

Prompt: Hoe wordt de abstract besproken in Hooiwagen-drieluik?

Het Hooiwagen-drieluik, ook De hooiwagen genoemd, is een drieluik van de Zuid-Nederlandse kunstschilder Jheronimus Bosch. Het stelt van links naar rechts voor: het Paradijs, een allegorische voorstelling rondom een hooiwagen en de hel. Van het drieluik bestaan twee versies: een in het Museo del Prado in Madrid (zie Hooiwagen-drieluik (Prado)) en een in het Escorial (zie Hooiwagen-drieluik (Escorial)).

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 02.jpg

Detail van rechterpaneel: ''de ridder Tondalus/Allegorie op de Dood''

:s:fr:Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (2)

Detail van middenpaneel: ''De machtigen der aarde''

''De zeven hoofdzonden''. Afkomstig uit [[Giovanni Boccaccio

Jheronimus Bosch of navolger. ''[[Zeven Hoofdzonden (Jheronimus Bosch of navolger)

''De Marskramer''. 1493 of later. Rotterdam, [[Museum Boijmans Van Beuningen

Bestand:Jheronimus Bosch 4 last things (Hell).jpg

Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel

Detail van middenpaneel: ''Geestelijken vullen hun zakken''

Bestand:Haywain left wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Haywain Right Wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 inner right wing 02 detail 01.jpg

luchtboogbeelden van de Sint Janskathedraal

Keizerskroon (hoofddeksel)#De kronen van het Heilige Roomse Rijk

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 03.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 03 detail 04.jpg

[[Laatste Oordeel (Jheronimus Bosch, Wenen)

Anoniem. ''Alle state d'mensche als geestelic en waerlic''. Afkomstig uit Pierre Michault (1482) ''Vanden drie blinden danssen'', Gouda: s.n.

Detail van middenpaneel: ''Duivelse wagenmenners''

Detail van middenpaneel: ''De Bedriegelijke Verlokking''

‘Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (vers 1460 † 1516). III-V’

Bestand:Alle state d'mensche als geestelic en waerlic.jpg

Detail van middenpaneel: ''Blinde man en twee Romavrouwen''

Bestand:Haywain central panel of the triptych WGA.jpg

Bestand:Bartholomeus de Momper (I) 001.jpg


Hooiwagen-drieluik

Prompt: Focus op Hooiwagen-drieluik en leg de Middenpaneel uit.

Op het middenpaneel is te zien hoe – onder het alziend oog van een Christus als Man van Smarten – een hooiwagen wordt bestormd door een hysterische mensenmenigte, waarvan iedereen een beetje hooi probeert te bemachtigen. De kar wordt voortgetrokken door angstaanjagende demonen, terwijl de kar gevolgd wordt door een stoet hoogwaardigheidsbekleders, waaronder koningen, edelen en een paus. Op de voorgrond is te zien hoe het hooi in de zakken van monniken en kwakzalvers terechtkomt.Uit verschillende laatmiddeleeuwse bronnen blijkt dat hooi geassocieerd werd met wereldse zaken, zoals bedrog, ijdelheid, materialisme en genotzucht. Hooi komt bijvoorbeeld voor in de spreekwoorden ‘iemands kaproen met hooi vullen’ (iemand bedriegen) en ‘de wereld is een hooistapel, en ieder neemt daarvan zoveel hij vatten kan’. Ook komt het voor in formuleringen als ‘tis al hoy’ (het is allemaal hooi) en ‘alle vlees is hooi’, steeds verwijzend naar de vergankelijkheid van de mens. Deze uitdrukkingen zijn te herleiden tot de Bijbelpassage:Alle vlees is gras, en al zijn goedertierenheid als een bloem des velds.Het gras verdort, de bloem valt af, als de Geest des Heeren daarin blaast; voorwaar, het volk is gras.In de 15e- en 16e-eeuwse Middelnederlandse literatuur worden in dit verband echter ook andere Bijbelpassages aangehaald, zoals Psalm 90:6, Psalm 102:5-12, Matteüs 6:30, 1 Korintiërs 3:12 en Jakobus 1:10-11. Van alle Middelnederlandse bronnen, waarin hooi op allegorisch-religieuze manier gebruikt wordt, komt het rijmdicht Van den hopper hoeys (Over de hooimijt), afkomstig uit het in de jaren 1460 geschreven Geraardsbergse handschrift, het meest overeen met het Hooiwagen-drieluik van Bosch. De eerste twee strofen van dit gedicht luiden:De vader god van hemelrijkeHeeft dit eerdsche goet gheghevenRecht eenen hopper hoeys ghelikeDat wy daer op souden levenAlle ende niement uut ghescrevenMaer het maect te vele vernoysDat hi onghedeelt es blevenDesen goeden hopper hoysUut siner groter milthedenGaf hi den hopper al gheheelOm ons te nutten met minnelichedenSonder kijf ofte crackeelMaer elc wils een groot partseelVlaminc duutsche ende franchoeysElc hadde gheerne tmeeste deelVan den goeden hopper hoys(God de vader in de hemel heeft dit aardse goed gegeven, dat te vergelijken is met een hooimijt, waar wij van zouden moeten leven, allemaal en niemand uitgezonderd. Maar het veroorzaakt te veel leed dat zij onverdeeld is gebleven, deze hooimijt. Door zijn grote mildheid gaf Hij deze hooimijt helemaal aan ons om er vreedzaam van te genieten, zonder ruzie of gekrakeel. Maar iedereen wil een grote portie: Vlaming, Duitser en Fransman. Ieder wil graag het beste deel van de goede hooimijt)Het motief van een hooiwagen in plaats van een hooimijt vond Bosch waarschijnlijk in de wereld om hem heen. Op 15 augustus 1563 vond in Antwerpen een ommegang plaats ter ere van Maria. Deze ommegang bestond onder meer uit zogenaamde ‘punten’, versierde praalwagens met een allegorisch-moraliserend karakter. Een van deze praalwagens wordt omschreven als:Eene Hoywaghen daer op sittende eene Sater, ghenaempt Bedrieghelijck aen locken, achter volghende alle Natie van volck, treckende aen het Hoy, als Woekeners, Cassiers, Creemers &c. midts dat ertsch ghewin al hoy is(Een hooiwagen met daarop een sater met de naam de Bedriegelijke Verleiding, en daarachter allerlei soorten volk, zoals woekeraars, bankiers en marskramers, die aan het hooi trekken, terwijl aards gewin allemaal hooi is)Deze ‘hoywaghen’ komt in grote lijnen overeen met die van Bosch. Ook hij heeft rondom de hooiwagen allerlei soorten slecht volk afgebeeld, terwijl zich boven op de hooiwagen een ‘sater’ bevindt, in de vorm van een blauwe duivel, die een musicerend gezelschap verlokt met zijn mooie fluitspel. Er is echter ook één belangrijk verschil: in de Antwerpse ommegang wordt slechts één zonde beschreven – de hebzucht – terwijl Bosch meerdere zonden heeft afgebeeld.Dat het hooi in de late middeleeuwen werd geassocieerd met een reeks van zonden wordt bevestigd door de in 1559 uitgegeven prent Al Hoy (Allemaal hooi) van de Zuid-Nederlandse prentkunstenaar Frans Hogenberg in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel. Op deze prent is het volk rondom de hooiwagen in groepjes verdeeld en voorzien van bijschriften. Zo staat bij een van deze groepjes te lezen:Geestelyck weerlijck het sij in wat statenVint men ghebreck tot allen stondenDaer om doeghet goet en willet quaet latenWant anders (Ilaes) eest al hoy bevonden(Geestelijke en wereldlijke personen van alle rangen blijken voortdurend gebreken te vertonen. Doe daarom het goede en vermijd het kwaad. Want anders zal het (helaas) allemaal hooi blijken te zijn)Op het middenpaneel van het Hooiwagen-drieluik heeft de schilder op de voorgrond ook een aantal groepjes afgebeeld, die elk met één of meerdere zonden in verband kunnen worden gebracht. In het midden heeft hij een kwakzalver afgebeeld, te herkennen aan het snoer van tanden om zijn hals en de nep-oorkonde op tafel. Uit zijn geldbeugel steekt een bosje hooi. Het hooi staat hier dus symbool voor hebzucht.Links daarvan bevinden zich twee Romavrouwen, te herkennen aan hun opvallende, witte hoofddeksels en hun donkere huidskleur. Een van deze vrouwen wast het achterwerk van een naakt kind, terwijl de andere vrouw de hand leest van een blanke burgervrouw. De Roma vestigden zich omstreeks 1420 in de Nederlanden en stonden in Bosch’ tijd in een kwaad daglicht, omdat ze zich schuldig zouden maken aan bedelarij, stroperij, diefstal en zelfs het ontvoeren en verhandelen van kinderen. Het witte zwijntje achter de zittende Romavrouw verwijst mogelijk naar de zondaar die zich eerst bekeert en vervolgens weer in zonde vervalt, als een gewassen zeug, die zich opnieuw in de modder wentelt (2 Petrus 2 : 20-22). Dit hangt mogelijk samen met het beeld dat men destijds van de Roma had. De eerste Roma zouden zich voor hebben gedaan als pelgrims en later zouden ze beweerd hebben goede christenen te zijn.De haring aan de stok boven het vuur illustreert mogelijk het gezegde ‘haring braden om de kuit’ (op bedrieglijke wijze winst proberen te maken), zoals dit ook voorkomt op het schilderij Nederlandse spreekwoorden van Pieter Bruegel de Oude in de Gemäldegalerie in Berlijn. Hiermee beklemtoont de schilder het bedrog van de Romavrouwen. De blinde bedelaar, die begeleid wordt door een jongen, geheel links, is een bekend motief in de Middelnederlandse literatuur. Het gedrag van de bedelaar wordt in deze bronnen afgekeurd, niet alleen vanwege de bedelarij, die als schadelijk voor de maatschappij werd gezien, maar ook omdat hij hier een jongen voor gebruikt. De insignes op zijn hoed geven aan dat het hier om valse pelgrims gaat.Rechtsonder bevinden zich een aantal kloosterlingen rondom een tafel. In dit tafereel maakt de schilder weer gebruik van de hooi-allegorie. De dikke pater, die in zijn stoel het glas heft, verwijst naar de wellust en luiheid van de geestelijke stand. Voor hem staat een grote zak met hooi die door zijn nonnen wordt gevuld. Hiermee verwijst Bosch naar de hang naar materieel gewin, waarvan in veel kloosters sprake was. Links daarvan biedt een non een doedelzakspeler wat hooi aan in ruil voor een worst. De worst werd in de middeleeuwse beeldende kunst en literatuur niet zelden gebruikt als fallussymbool (zie ook het mogelijk aan Bosch ontleende schilderij De blaasbalghersteller). Bovendien stonden rondreizende musici in de middeleeuwen in een zeer slecht daglicht; zo worden ze in Dat Boeck vanden Voirsienichheit Godes voorgesteld als handlangers van de duivel, die de burgerij aanzet tot bandeloos en zedenverwilderend gedrag.Achter de hooiwagen rijdt een stoet hoogwaardigheidsbekleders te paard bestaande uit een Duitse keizer (met de keizerskroon), een paus (met de Pauselijke Tiara), een Bourgondische hertog (met de muts met ‘tongen’), een Franse koning (met de muts met fleurs-de-lys) en waarschijnlijk ook een Oosters-orthodoxe patriarch. Boven de stoet wapperen drie vaandels met onder meer de fleur-de-lys van Frankrijk en de dubbele adelaar van Duitsland. Hiermee geeft de schilder aan dat ook de hoogste standen te zeer hechten aan aardse zaken. Kritiek op de paus was in Bosch’ tijd echter niet nieuw, zoals de volgende passage uit de Vierde Martijn (Brabant, 1299) aantoont:Mi dunct dat alle heren vellenEdelheit ende aue pellenEnde en volgen niet der eren;Si volgen al der valschen bellenDen rechten wech ter leider hellen[...]Roeme hevet sere mesdaen.Al seggic roeme, wildijt verstaen,Ic sael u wel ontbinden:Ic meene den paeus sonder waenEnde die den hove anegaen.(Mij dunkt dat alle heren de edelheid te kort doen en van zich afstoten. Zij volgen niet de weg van de eer, maar laten zich op een dwaalspoor brengen en betreden het pad dat recht naar de jammerlijke hel leidt. [...] Rome heeft veel misdaden begaan. Al zeg ik Rome, begrijp me goed, ik zal het je verklaren: ik bedoel hiermee in feite de paus, en al die tot zijn hof behooren.)Bovendien was een paardrijdende paus is de late middeleeuwen de metafoor bij uitstek voor hoogmoed. Zo schreef de Antwerpse rederijkster Anna Bijns:Petrus Paus zijnde duer de werelt ginckDevangelie Preken met moede leden.Merckt, of hij begout, besilvert, beperelt ginck.Heeft hij oock frische hencxten beschreden?(Toen Petrus paus was, trok hij met vermoeide ledematen door de wereld om het evangelie te prediken. Denk je dat hij goud, zilver en parels met zich meedroeg? En heeft hij wakkere hengsten bereden?)Ook maakt de paus een na u-gebaar richting de keizer, waarmee de schilder zijn schijnheiligheid onderstreept. Hiervoor is te midden van een groep personen, die aan hun trechtervormige hoedjes te herkennen zijn als Joden, een man met een witte tulband afgebeeld. Deze figuur houdt zijn hand op zijn buik alsof hij zwanger is. Waarschijnlijk is deze figuur de Antichrist. De Antichrist werd in de middeleeuwen vereenzelvigd met de Romeinse keizer Nero, die volgens een legende zwanger was van een worm. Ook was de gedachte dat de Antichrist geboren zou worden uit het Joodse volk in Bosch’ tijd wijd verspreid.De hooiwagen wordt getrokken door een aantal demonen, die samengesteld zijn uit mens-, dier- en plantachtige elementen. Ze trekken de wagen – en daarmee ook de nietsvermoedende en door het hooi verblinde mensheid – in de richting van het rechterpaneel. De demonen worden gemend door een met dorre takken begroeide duivel. Dit motief illustreert mogelijk het spreekwoord ‘den hoywagen drijven’ (iemand beliegen of voor de gek houden), terwijl zijn donkerblauwe kap verwijst naar het spreekwoord ‘iemand de blauwe huik omgangen’ (iemand bedriegen).Achter de groep demonen is te zien hoe een groep Joden – opnieuw te herkennen aan hun hoofddeksels – een grot verlaat en zich net als de rest van de mensheid op het hooi stort. Deze voorstelling is waarschijnlijk gebaseerd op een aan Ezechiël 38-39 en Openbaringen 20:8 ontleende legende, waarin een groep door Alexander de Grote in een grot opgesloten Joden aan het einde der tijden wordt bevrijd en onder leiding van de Antichrist het christendom grote schade toebrengt.Boven op de hooiwagen lijkt een struik te groeien. In deze struik bevindt zich een zoenend paartje. Dit motief komt overeen met een 15e-eeuwse prent uit Giovanni Boccaccio's De mulieribus claris, waarin het verwijst naar de hoofdzonde onkuisheid. Het muziekmakende paar, dat zich voor deze struik bevindt, doet denken aan het muziekmakende paar op Bruegels Triomf van de Dood. Muziekmaken werd in de late middeleeuwen geassocieerd met ijdelheid, omdat het ervoor zorgde dat men het geloof verwaarloosde. Waar men bij Bruegel muziek maakt op de klanken van de dood, laat Bosch hen begeleiden door een blauwe, fluitspelende duivel. De kleur blauw was in Bosch’ tijd de kleur van het bedrog. Ook tijdens de Mariaommegang in Antwerpen bevond zich boven op de hooiwagen een duivel, die ‘Bedriegelijke Verlokking’ genoemd werd. Dit verleidingsmotief wordt versterkt door de steenuil rechts, die in deze context gebruikt wordt als lokmiddel bij de vogelvangst (zie ook Bosch’ Uilennest). Geheel links steekt uit de struik een stok met daarop een kan bevestigd. Dit motief wordt van de 15e tot en met de 17e eeuw gebruikt als uithangteken van herbergen. Dit onderstreept het zondige karakter van de voorstelling.Op het middenpaneel zijn dus verschillende zonden afgebeeld: hebzucht en onkuisheid, maar ook hoogmoed en luiheid. Volgens de neerlandicus Eric de Bruyn hangt de voorstelling samen met de Wereld, Vlees en Duivel-gedachte, die in de late middeleeuwen regelmatig voorkomt in religieus getinte literatuur. De strekking van deze gedachte is dat de duivel de mens voortdurend tot zonde probeert te verleiden door middel van aardse zaken (Wereld) en seksualiteit (Vlees). Er wordt echter ook verwezen naar de Dag des oordeels. Helemaal bovenin, hoog boven de hooiwagen, is Christus afgebeeld als Man van smarten; zijn kruisigingswonden en de lanswond in zijn rechterzij zijn duidelijk zichtbaar. Volgens sommige bronnen zal Christus deze wonden op de Dag des oordeels aan de zondaars zien om hen in verlegenheid te brengen. Bosch heeft hier echter geen Laatste Oordeel afgebeeld, waarmee hij de toeschouwer dus duidelijk probeert te maken dat zolang de Dag des oordeels niet is aangebroken, men – dankzij de offerdood van Christus – kan rekenen op de genade van God.

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 02.jpg

Detail van rechterpaneel: ''de ridder Tondalus/Allegorie op de Dood''

:s:fr:Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (2)

Detail van middenpaneel: ''De machtigen der aarde''

''De zeven hoofdzonden''. Afkomstig uit [[Giovanni Boccaccio

Jheronimus Bosch of navolger. ''[[Zeven Hoofdzonden (Jheronimus Bosch of navolger)

''De Marskramer''. 1493 of later. Rotterdam, [[Museum Boijmans Van Beuningen

Bestand:Jheronimus Bosch 4 last things (Hell).jpg

Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel

Detail van middenpaneel: ''Geestelijken vullen hun zakken''

Bestand:Haywain left wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Haywain Right Wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 inner right wing 02 detail 01.jpg

luchtboogbeelden van de Sint Janskathedraal

Keizerskroon (hoofddeksel)#De kronen van het Heilige Roomse Rijk

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 03.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 03 detail 04.jpg

[[Laatste Oordeel (Jheronimus Bosch, Wenen)

Anoniem. ''Alle state d'mensche als geestelic en waerlic''. Afkomstig uit Pierre Michault (1482) ''Vanden drie blinden danssen'', Gouda: s.n.

Detail van middenpaneel: ''Duivelse wagenmenners''

Detail van middenpaneel: ''De Bedriegelijke Verlokking''

‘Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (vers 1460 † 1516). III-V’

Bestand:Alle state d'mensche als geestelic en waerlic.jpg

Detail van middenpaneel: ''Blinde man en twee Romavrouwen''

Bestand:Haywain central panel of the triptych WGA.jpg

Bestand:Bartholomeus de Momper (I) 001.jpg


Hooiwagen-drieluik

Prompt: Verklaar de Middenpaneel van dit kunstwerk, Hooiwagen-drieluik.

Op het middenpaneel is te zien hoe – onder het alziend oog van een Christus als Man van Smarten – een hooiwagen wordt bestormd door een hysterische mensenmenigte, waarvan iedereen een beetje hooi probeert te bemachtigen. De kar wordt voortgetrokken door angstaanjagende demonen, terwijl de kar gevolgd wordt door een stoet hoogwaardigheidsbekleders, waaronder koningen, edelen en een paus. Op de voorgrond is te zien hoe het hooi in de zakken van monniken en kwakzalvers terechtkomt.Uit verschillende laatmiddeleeuwse bronnen blijkt dat hooi geassocieerd werd met wereldse zaken, zoals bedrog, ijdelheid, materialisme en genotzucht. Hooi komt bijvoorbeeld voor in de spreekwoorden ‘iemands kaproen met hooi vullen’ (iemand bedriegen) en ‘de wereld is een hooistapel, en ieder neemt daarvan zoveel hij vatten kan’. Ook komt het voor in formuleringen als ‘tis al hoy’ (het is allemaal hooi) en ‘alle vlees is hooi’, steeds verwijzend naar de vergankelijkheid van de mens. Deze uitdrukkingen zijn te herleiden tot de Bijbelpassage:Alle vlees is gras, en al zijn goedertierenheid als een bloem des velds.Het gras verdort, de bloem valt af, als de Geest des Heeren daarin blaast; voorwaar, het volk is gras.In de 15e- en 16e-eeuwse Middelnederlandse literatuur worden in dit verband echter ook andere Bijbelpassages aangehaald, zoals Psalm 90:6, Psalm 102:5-12, Matteüs 6:30, 1 Korintiërs 3:12 en Jakobus 1:10-11. Van alle Middelnederlandse bronnen, waarin hooi op allegorisch-religieuze manier gebruikt wordt, komt het rijmdicht Van den hopper hoeys (Over de hooimijt), afkomstig uit het in de jaren 1460 geschreven Geraardsbergse handschrift, het meest overeen met het Hooiwagen-drieluik van Bosch. De eerste twee strofen van dit gedicht luiden:De vader god van hemelrijkeHeeft dit eerdsche goet gheghevenRecht eenen hopper hoeys ghelikeDat wy daer op souden levenAlle ende niement uut ghescrevenMaer het maect te vele vernoysDat hi onghedeelt es blevenDesen goeden hopper hoysUut siner groter milthedenGaf hi den hopper al gheheelOm ons te nutten met minnelichedenSonder kijf ofte crackeelMaer elc wils een groot partseelVlaminc duutsche ende franchoeysElc hadde gheerne tmeeste deelVan den goeden hopper hoys(God de vader in de hemel heeft dit aardse goed gegeven, dat te vergelijken is met een hooimijt, waar wij van zouden moeten leven, allemaal en niemand uitgezonderd. Maar het veroorzaakt te veel leed dat zij onverdeeld is gebleven, deze hooimijt. Door zijn grote mildheid gaf Hij deze hooimijt helemaal aan ons om er vreedzaam van te genieten, zonder ruzie of gekrakeel. Maar iedereen wil een grote portie: Vlaming, Duitser en Fransman. Ieder wil graag het beste deel van de goede hooimijt)Het motief van een hooiwagen in plaats van een hooimijt vond Bosch waarschijnlijk in de wereld om hem heen. Op 15 augustus 1563 vond in Antwerpen een ommegang plaats ter ere van Maria. Deze ommegang bestond onder meer uit zogenaamde ‘punten’, versierde praalwagens met een allegorisch-moraliserend karakter. Een van deze praalwagens wordt omschreven als:Eene Hoywaghen daer op sittende eene Sater, ghenaempt Bedrieghelijck aen locken, achter volghende alle Natie van volck, treckende aen het Hoy, als Woekeners, Cassiers, Creemers &c. midts dat ertsch ghewin al hoy is(Een hooiwagen met daarop een sater met de naam de Bedriegelijke Verleiding, en daarachter allerlei soorten volk, zoals woekeraars, bankiers en marskramers, die aan het hooi trekken, terwijl aards gewin allemaal hooi is)Deze ‘hoywaghen’ komt in grote lijnen overeen met die van Bosch. Ook hij heeft rondom de hooiwagen allerlei soorten slecht volk afgebeeld, terwijl zich boven op de hooiwagen een ‘sater’ bevindt, in de vorm van een blauwe duivel, die een musicerend gezelschap verlokt met zijn mooie fluitspel. Er is echter ook één belangrijk verschil: in de Antwerpse ommegang wordt slechts één zonde beschreven – de hebzucht – terwijl Bosch meerdere zonden heeft afgebeeld.Dat het hooi in de late middeleeuwen werd geassocieerd met een reeks van zonden wordt bevestigd door de in 1559 uitgegeven prent Al Hoy (Allemaal hooi) van de Zuid-Nederlandse prentkunstenaar Frans Hogenberg in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel. Op deze prent is het volk rondom de hooiwagen in groepjes verdeeld en voorzien van bijschriften. Zo staat bij een van deze groepjes te lezen:Geestelyck weerlijck het sij in wat statenVint men ghebreck tot allen stondenDaer om doeghet goet en willet quaet latenWant anders (Ilaes) eest al hoy bevonden(Geestelijke en wereldlijke personen van alle rangen blijken voortdurend gebreken te vertonen. Doe daarom het goede en vermijd het kwaad. Want anders zal het (helaas) allemaal hooi blijken te zijn)Op het middenpaneel van het Hooiwagen-drieluik heeft de schilder op de voorgrond ook een aantal groepjes afgebeeld, die elk met één of meerdere zonden in verband kunnen worden gebracht. In het midden heeft hij een kwakzalver afgebeeld, te herkennen aan het snoer van tanden om zijn hals en de nep-oorkonde op tafel. Uit zijn geldbeugel steekt een bosje hooi. Het hooi staat hier dus symbool voor hebzucht.Links daarvan bevinden zich twee Romavrouwen, te herkennen aan hun opvallende, witte hoofddeksels en hun donkere huidskleur. Een van deze vrouwen wast het achterwerk van een naakt kind, terwijl de andere vrouw de hand leest van een blanke burgervrouw. De Roma vestigden zich omstreeks 1420 in de Nederlanden en stonden in Bosch’ tijd in een kwaad daglicht, omdat ze zich schuldig zouden maken aan bedelarij, stroperij, diefstal en zelfs het ontvoeren en verhandelen van kinderen. Het witte zwijntje achter de zittende Romavrouw verwijst mogelijk naar de zondaar die zich eerst bekeert en vervolgens weer in zonde vervalt, als een gewassen zeug, die zich opnieuw in de modder wentelt (2 Petrus 2 : 20-22). Dit hangt mogelijk samen met het beeld dat men destijds van de Roma had. De eerste Roma zouden zich voor hebben gedaan als pelgrims en later zouden ze beweerd hebben goede christenen te zijn.De haring aan de stok boven het vuur illustreert mogelijk het gezegde ‘haring braden om de kuit’ (op bedrieglijke wijze winst proberen te maken), zoals dit ook voorkomt op het schilderij Nederlandse spreekwoorden van Pieter Bruegel de Oude in de Gemäldegalerie in Berlijn. Hiermee beklemtoont de schilder het bedrog van de Romavrouwen. De blinde bedelaar, die begeleid wordt door een jongen, geheel links, is een bekend motief in de Middelnederlandse literatuur. Het gedrag van de bedelaar wordt in deze bronnen afgekeurd, niet alleen vanwege de bedelarij, die als schadelijk voor de maatschappij werd gezien, maar ook omdat hij hier een jongen voor gebruikt. De insignes op zijn hoed geven aan dat het hier om valse pelgrims gaat.Rechtsonder bevinden zich een aantal kloosterlingen rondom een tafel. In dit tafereel maakt de schilder weer gebruik van de hooi-allegorie. De dikke pater, die in zijn stoel het glas heft, verwijst naar de wellust en luiheid van de geestelijke stand. Voor hem staat een grote zak met hooi die door zijn nonnen wordt gevuld. Hiermee verwijst Bosch naar de hang naar materieel gewin, waarvan in veel kloosters sprake was. Links daarvan biedt een non een doedelzakspeler wat hooi aan in ruil voor een worst. De worst werd in de middeleeuwse beeldende kunst en literatuur niet zelden gebruikt als fallussymbool (zie ook het mogelijk aan Bosch ontleende schilderij De blaasbalghersteller). Bovendien stonden rondreizende musici in de middeleeuwen in een zeer slecht daglicht; zo worden ze in Dat Boeck vanden Voirsienichheit Godes voorgesteld als handlangers van de duivel, die de burgerij aanzet tot bandeloos en zedenverwilderend gedrag.Achter de hooiwagen rijdt een stoet hoogwaardigheidsbekleders te paard bestaande uit een Duitse keizer (met de keizerskroon), een paus (met de Pauselijke Tiara), een Bourgondische hertog (met de muts met ‘tongen’), een Franse koning (met de muts met fleurs-de-lys) en waarschijnlijk ook een Oosters-orthodoxe patriarch. Boven de stoet wapperen drie vaandels met onder meer de fleur-de-lys van Frankrijk en de dubbele adelaar van Duitsland. Hiermee geeft de schilder aan dat ook de hoogste standen te zeer hechten aan aardse zaken. Kritiek op de paus was in Bosch’ tijd echter niet nieuw, zoals de volgende passage uit de Vierde Martijn (Brabant, 1299) aantoont:Mi dunct dat alle heren vellenEdelheit ende aue pellenEnde en volgen niet der eren;Si volgen al der valschen bellenDen rechten wech ter leider hellen[...]Roeme hevet sere mesdaen.Al seggic roeme, wildijt verstaen,Ic sael u wel ontbinden:Ic meene den paeus sonder waenEnde die den hove anegaen.(Mij dunkt dat alle heren de edelheid te kort doen en van zich afstoten. Zij volgen niet de weg van de eer, maar laten zich op een dwaalspoor brengen en betreden het pad dat recht naar de jammerlijke hel leidt. [...] Rome heeft veel misdaden begaan. Al zeg ik Rome, begrijp me goed, ik zal het je verklaren: ik bedoel hiermee in feite de paus, en al die tot zijn hof behooren.)Bovendien was een paardrijdende paus is de late middeleeuwen de metafoor bij uitstek voor hoogmoed. Zo schreef de Antwerpse rederijkster Anna Bijns:Petrus Paus zijnde duer de werelt ginckDevangelie Preken met moede leden.Merckt, of hij begout, besilvert, beperelt ginck.Heeft hij oock frische hencxten beschreden?(Toen Petrus paus was, trok hij met vermoeide ledematen door de wereld om het evangelie te prediken. Denk je dat hij goud, zilver en parels met zich meedroeg? En heeft hij wakkere hengsten bereden?)Ook maakt de paus een na u-gebaar richting de keizer, waarmee de schilder zijn schijnheiligheid onderstreept. Hiervoor is te midden van een groep personen, die aan hun trechtervormige hoedjes te herkennen zijn als Joden, een man met een witte tulband afgebeeld. Deze figuur houdt zijn hand op zijn buik alsof hij zwanger is. Waarschijnlijk is deze figuur de Antichrist. De Antichrist werd in de middeleeuwen vereenzelvigd met de Romeinse keizer Nero, die volgens een legende zwanger was van een worm. Ook was de gedachte dat de Antichrist geboren zou worden uit het Joodse volk in Bosch’ tijd wijd verspreid.De hooiwagen wordt getrokken door een aantal demonen, die samengesteld zijn uit mens-, dier- en plantachtige elementen. Ze trekken de wagen – en daarmee ook de nietsvermoedende en door het hooi verblinde mensheid – in de richting van het rechterpaneel. De demonen worden gemend door een met dorre takken begroeide duivel. Dit motief illustreert mogelijk het spreekwoord ‘den hoywagen drijven’ (iemand beliegen of voor de gek houden), terwijl zijn donkerblauwe kap verwijst naar het spreekwoord ‘iemand de blauwe huik omgangen’ (iemand bedriegen).Achter de groep demonen is te zien hoe een groep Joden – opnieuw te herkennen aan hun hoofddeksels – een grot verlaat en zich net als de rest van de mensheid op het hooi stort. Deze voorstelling is waarschijnlijk gebaseerd op een aan Ezechiël 38-39 en Openbaringen 20:8 ontleende legende, waarin een groep door Alexander de Grote in een grot opgesloten Joden aan het einde der tijden wordt bevrijd en onder leiding van de Antichrist het christendom grote schade toebrengt.Boven op de hooiwagen lijkt een struik te groeien. In deze struik bevindt zich een zoenend paartje. Dit motief komt overeen met een 15e-eeuwse prent uit Giovanni Boccaccio's De mulieribus claris, waarin het verwijst naar de hoofdzonde onkuisheid. Het muziekmakende paar, dat zich voor deze struik bevindt, doet denken aan het muziekmakende paar op Bruegels Triomf van de Dood. Muziekmaken werd in de late middeleeuwen geassocieerd met ijdelheid, omdat het ervoor zorgde dat men het geloof verwaarloosde. Waar men bij Bruegel muziek maakt op de klanken van de dood, laat Bosch hen begeleiden door een blauwe, fluitspelende duivel. De kleur blauw was in Bosch’ tijd de kleur van het bedrog. Ook tijdens de Mariaommegang in Antwerpen bevond zich boven op de hooiwagen een duivel, die ‘Bedriegelijke Verlokking’ genoemd werd. Dit verleidingsmotief wordt versterkt door de steenuil rechts, die in deze context gebruikt wordt als lokmiddel bij de vogelvangst (zie ook Bosch’ Uilennest). Geheel links steekt uit de struik een stok met daarop een kan bevestigd. Dit motief wordt van de 15e tot en met de 17e eeuw gebruikt als uithangteken van herbergen. Dit onderstreept het zondige karakter van de voorstelling.Op het middenpaneel zijn dus verschillende zonden afgebeeld: hebzucht en onkuisheid, maar ook hoogmoed en luiheid. Volgens de neerlandicus Eric de Bruyn hangt de voorstelling samen met de Wereld, Vlees en Duivel-gedachte, die in de late middeleeuwen regelmatig voorkomt in religieus getinte literatuur. De strekking van deze gedachte is dat de duivel de mens voortdurend tot zonde probeert te verleiden door middel van aardse zaken (Wereld) en seksualiteit (Vlees). Er wordt echter ook verwezen naar de Dag des oordeels. Helemaal bovenin, hoog boven de hooiwagen, is Christus afgebeeld als Man van smarten; zijn kruisigingswonden en de lanswond in zijn rechterzij zijn duidelijk zichtbaar. Volgens sommige bronnen zal Christus deze wonden op de Dag des oordeels aan de zondaars zien om hen in verlegenheid te brengen. Bosch heeft hier echter geen Laatste Oordeel afgebeeld, waarmee hij de toeschouwer dus duidelijk probeert te maken dat zolang de Dag des oordeels niet is aangebroken, men – dankzij de offerdood van Christus – kan rekenen op de genade van God.

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 02.jpg

Detail van rechterpaneel: ''de ridder Tondalus/Allegorie op de Dood''

:s:fr:Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (2)

Detail van middenpaneel: ''De machtigen der aarde''

''De zeven hoofdzonden''. Afkomstig uit [[Giovanni Boccaccio

Jheronimus Bosch of navolger. ''[[Zeven Hoofdzonden (Jheronimus Bosch of navolger)

''De Marskramer''. 1493 of later. Rotterdam, [[Museum Boijmans Van Beuningen

Bestand:Jheronimus Bosch 4 last things (Hell).jpg

Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel

Detail van middenpaneel: ''Geestelijken vullen hun zakken''

Bestand:Haywain left wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Haywain Right Wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 inner right wing 02 detail 01.jpg

luchtboogbeelden van de Sint Janskathedraal

Keizerskroon (hoofddeksel)#De kronen van het Heilige Roomse Rijk

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 03.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 03 detail 04.jpg

[[Laatste Oordeel (Jheronimus Bosch, Wenen)

Anoniem. ''Alle state d'mensche als geestelic en waerlic''. Afkomstig uit Pierre Michault (1482) ''Vanden drie blinden danssen'', Gouda: s.n.

Detail van middenpaneel: ''Duivelse wagenmenners''

Detail van middenpaneel: ''De Bedriegelijke Verlokking''

‘Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (vers 1460 † 1516). III-V’

Bestand:Alle state d'mensche als geestelic en waerlic.jpg

Detail van middenpaneel: ''Blinde man en twee Romavrouwen''

Bestand:Haywain central panel of the triptych WGA.jpg

Bestand:Bartholomeus de Momper (I) 001.jpg


Hooiwagen-drieluik

Prompt: Hoe verklaart Hooiwagen-drieluik zijn Middenpaneel?

Op het middenpaneel is te zien hoe – onder het alziend oog van een Christus als Man van Smarten – een hooiwagen wordt bestormd door een hysterische mensenmenigte, waarvan iedereen een beetje hooi probeert te bemachtigen. De kar wordt voortgetrokken door angstaanjagende demonen, terwijl de kar gevolgd wordt door een stoet hoogwaardigheidsbekleders, waaronder koningen, edelen en een paus. Op de voorgrond is te zien hoe het hooi in de zakken van monniken en kwakzalvers terechtkomt.Uit verschillende laatmiddeleeuwse bronnen blijkt dat hooi geassocieerd werd met wereldse zaken, zoals bedrog, ijdelheid, materialisme en genotzucht. Hooi komt bijvoorbeeld voor in de spreekwoorden ‘iemands kaproen met hooi vullen’ (iemand bedriegen) en ‘de wereld is een hooistapel, en ieder neemt daarvan zoveel hij vatten kan’. Ook komt het voor in formuleringen als ‘tis al hoy’ (het is allemaal hooi) en ‘alle vlees is hooi’, steeds verwijzend naar de vergankelijkheid van de mens. Deze uitdrukkingen zijn te herleiden tot de Bijbelpassage:Alle vlees is gras, en al zijn goedertierenheid als een bloem des velds.Het gras verdort, de bloem valt af, als de Geest des Heeren daarin blaast; voorwaar, het volk is gras.In de 15e- en 16e-eeuwse Middelnederlandse literatuur worden in dit verband echter ook andere Bijbelpassages aangehaald, zoals Psalm 90:6, Psalm 102:5-12, Matteüs 6:30, 1 Korintiërs 3:12 en Jakobus 1:10-11. Van alle Middelnederlandse bronnen, waarin hooi op allegorisch-religieuze manier gebruikt wordt, komt het rijmdicht Van den hopper hoeys (Over de hooimijt), afkomstig uit het in de jaren 1460 geschreven Geraardsbergse handschrift, het meest overeen met het Hooiwagen-drieluik van Bosch. De eerste twee strofen van dit gedicht luiden:De vader god van hemelrijkeHeeft dit eerdsche goet gheghevenRecht eenen hopper hoeys ghelikeDat wy daer op souden levenAlle ende niement uut ghescrevenMaer het maect te vele vernoysDat hi onghedeelt es blevenDesen goeden hopper hoysUut siner groter milthedenGaf hi den hopper al gheheelOm ons te nutten met minnelichedenSonder kijf ofte crackeelMaer elc wils een groot partseelVlaminc duutsche ende franchoeysElc hadde gheerne tmeeste deelVan den goeden hopper hoys(God de vader in de hemel heeft dit aardse goed gegeven, dat te vergelijken is met een hooimijt, waar wij van zouden moeten leven, allemaal en niemand uitgezonderd. Maar het veroorzaakt te veel leed dat zij onverdeeld is gebleven, deze hooimijt. Door zijn grote mildheid gaf Hij deze hooimijt helemaal aan ons om er vreedzaam van te genieten, zonder ruzie of gekrakeel. Maar iedereen wil een grote portie: Vlaming, Duitser en Fransman. Ieder wil graag het beste deel van de goede hooimijt)Het motief van een hooiwagen in plaats van een hooimijt vond Bosch waarschijnlijk in de wereld om hem heen. Op 15 augustus 1563 vond in Antwerpen een ommegang plaats ter ere van Maria. Deze ommegang bestond onder meer uit zogenaamde ‘punten’, versierde praalwagens met een allegorisch-moraliserend karakter. Een van deze praalwagens wordt omschreven als:Eene Hoywaghen daer op sittende eene Sater, ghenaempt Bedrieghelijck aen locken, achter volghende alle Natie van volck, treckende aen het Hoy, als Woekeners, Cassiers, Creemers &c. midts dat ertsch ghewin al hoy is(Een hooiwagen met daarop een sater met de naam de Bedriegelijke Verleiding, en daarachter allerlei soorten volk, zoals woekeraars, bankiers en marskramers, die aan het hooi trekken, terwijl aards gewin allemaal hooi is)Deze ‘hoywaghen’ komt in grote lijnen overeen met die van Bosch. Ook hij heeft rondom de hooiwagen allerlei soorten slecht volk afgebeeld, terwijl zich boven op de hooiwagen een ‘sater’ bevindt, in de vorm van een blauwe duivel, die een musicerend gezelschap verlokt met zijn mooie fluitspel. Er is echter ook één belangrijk verschil: in de Antwerpse ommegang wordt slechts één zonde beschreven – de hebzucht – terwijl Bosch meerdere zonden heeft afgebeeld.Dat het hooi in de late middeleeuwen werd geassocieerd met een reeks van zonden wordt bevestigd door de in 1559 uitgegeven prent Al Hoy (Allemaal hooi) van de Zuid-Nederlandse prentkunstenaar Frans Hogenberg in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel. Op deze prent is het volk rondom de hooiwagen in groepjes verdeeld en voorzien van bijschriften. Zo staat bij een van deze groepjes te lezen:Geestelyck weerlijck het sij in wat statenVint men ghebreck tot allen stondenDaer om doeghet goet en willet quaet latenWant anders (Ilaes) eest al hoy bevonden(Geestelijke en wereldlijke personen van alle rangen blijken voortdurend gebreken te vertonen. Doe daarom het goede en vermijd het kwaad. Want anders zal het (helaas) allemaal hooi blijken te zijn)Op het middenpaneel van het Hooiwagen-drieluik heeft de schilder op de voorgrond ook een aantal groepjes afgebeeld, die elk met één of meerdere zonden in verband kunnen worden gebracht. In het midden heeft hij een kwakzalver afgebeeld, te herkennen aan het snoer van tanden om zijn hals en de nep-oorkonde op tafel. Uit zijn geldbeugel steekt een bosje hooi. Het hooi staat hier dus symbool voor hebzucht.Links daarvan bevinden zich twee Romavrouwen, te herkennen aan hun opvallende, witte hoofddeksels en hun donkere huidskleur. Een van deze vrouwen wast het achterwerk van een naakt kind, terwijl de andere vrouw de hand leest van een blanke burgervrouw. De Roma vestigden zich omstreeks 1420 in de Nederlanden en stonden in Bosch’ tijd in een kwaad daglicht, omdat ze zich schuldig zouden maken aan bedelarij, stroperij, diefstal en zelfs het ontvoeren en verhandelen van kinderen. Het witte zwijntje achter de zittende Romavrouw verwijst mogelijk naar de zondaar die zich eerst bekeert en vervolgens weer in zonde vervalt, als een gewassen zeug, die zich opnieuw in de modder wentelt (2 Petrus 2 : 20-22). Dit hangt mogelijk samen met het beeld dat men destijds van de Roma had. De eerste Roma zouden zich voor hebben gedaan als pelgrims en later zouden ze beweerd hebben goede christenen te zijn.De haring aan de stok boven het vuur illustreert mogelijk het gezegde ‘haring braden om de kuit’ (op bedrieglijke wijze winst proberen te maken), zoals dit ook voorkomt op het schilderij Nederlandse spreekwoorden van Pieter Bruegel de Oude in de Gemäldegalerie in Berlijn. Hiermee beklemtoont de schilder het bedrog van de Romavrouwen. De blinde bedelaar, die begeleid wordt door een jongen, geheel links, is een bekend motief in de Middelnederlandse literatuur. Het gedrag van de bedelaar wordt in deze bronnen afgekeurd, niet alleen vanwege de bedelarij, die als schadelijk voor de maatschappij werd gezien, maar ook omdat hij hier een jongen voor gebruikt. De insignes op zijn hoed geven aan dat het hier om valse pelgrims gaat.Rechtsonder bevinden zich een aantal kloosterlingen rondom een tafel. In dit tafereel maakt de schilder weer gebruik van de hooi-allegorie. De dikke pater, die in zijn stoel het glas heft, verwijst naar de wellust en luiheid van de geestelijke stand. Voor hem staat een grote zak met hooi die door zijn nonnen wordt gevuld. Hiermee verwijst Bosch naar de hang naar materieel gewin, waarvan in veel kloosters sprake was. Links daarvan biedt een non een doedelzakspeler wat hooi aan in ruil voor een worst. De worst werd in de middeleeuwse beeldende kunst en literatuur niet zelden gebruikt als fallussymbool (zie ook het mogelijk aan Bosch ontleende schilderij De blaasbalghersteller). Bovendien stonden rondreizende musici in de middeleeuwen in een zeer slecht daglicht; zo worden ze in Dat Boeck vanden Voirsienichheit Godes voorgesteld als handlangers van de duivel, die de burgerij aanzet tot bandeloos en zedenverwilderend gedrag.Achter de hooiwagen rijdt een stoet hoogwaardigheidsbekleders te paard bestaande uit een Duitse keizer (met de keizerskroon), een paus (met de Pauselijke Tiara), een Bourgondische hertog (met de muts met ‘tongen’), een Franse koning (met de muts met fleurs-de-lys) en waarschijnlijk ook een Oosters-orthodoxe patriarch. Boven de stoet wapperen drie vaandels met onder meer de fleur-de-lys van Frankrijk en de dubbele adelaar van Duitsland. Hiermee geeft de schilder aan dat ook de hoogste standen te zeer hechten aan aardse zaken. Kritiek op de paus was in Bosch’ tijd echter niet nieuw, zoals de volgende passage uit de Vierde Martijn (Brabant, 1299) aantoont:Mi dunct dat alle heren vellenEdelheit ende aue pellenEnde en volgen niet der eren;Si volgen al der valschen bellenDen rechten wech ter leider hellen[...]Roeme hevet sere mesdaen.Al seggic roeme, wildijt verstaen,Ic sael u wel ontbinden:Ic meene den paeus sonder waenEnde die den hove anegaen.(Mij dunkt dat alle heren de edelheid te kort doen en van zich afstoten. Zij volgen niet de weg van de eer, maar laten zich op een dwaalspoor brengen en betreden het pad dat recht naar de jammerlijke hel leidt. [...] Rome heeft veel misdaden begaan. Al zeg ik Rome, begrijp me goed, ik zal het je verklaren: ik bedoel hiermee in feite de paus, en al die tot zijn hof behooren.)Bovendien was een paardrijdende paus is de late middeleeuwen de metafoor bij uitstek voor hoogmoed. Zo schreef de Antwerpse rederijkster Anna Bijns:Petrus Paus zijnde duer de werelt ginckDevangelie Preken met moede leden.Merckt, of hij begout, besilvert, beperelt ginck.Heeft hij oock frische hencxten beschreden?(Toen Petrus paus was, trok hij met vermoeide ledematen door de wereld om het evangelie te prediken. Denk je dat hij goud, zilver en parels met zich meedroeg? En heeft hij wakkere hengsten bereden?)Ook maakt de paus een na u-gebaar richting de keizer, waarmee de schilder zijn schijnheiligheid onderstreept. Hiervoor is te midden van een groep personen, die aan hun trechtervormige hoedjes te herkennen zijn als Joden, een man met een witte tulband afgebeeld. Deze figuur houdt zijn hand op zijn buik alsof hij zwanger is. Waarschijnlijk is deze figuur de Antichrist. De Antichrist werd in de middeleeuwen vereenzelvigd met de Romeinse keizer Nero, die volgens een legende zwanger was van een worm. Ook was de gedachte dat de Antichrist geboren zou worden uit het Joodse volk in Bosch’ tijd wijd verspreid.De hooiwagen wordt getrokken door een aantal demonen, die samengesteld zijn uit mens-, dier- en plantachtige elementen. Ze trekken de wagen – en daarmee ook de nietsvermoedende en door het hooi verblinde mensheid – in de richting van het rechterpaneel. De demonen worden gemend door een met dorre takken begroeide duivel. Dit motief illustreert mogelijk het spreekwoord ‘den hoywagen drijven’ (iemand beliegen of voor de gek houden), terwijl zijn donkerblauwe kap verwijst naar het spreekwoord ‘iemand de blauwe huik omgangen’ (iemand bedriegen).Achter de groep demonen is te zien hoe een groep Joden – opnieuw te herkennen aan hun hoofddeksels – een grot verlaat en zich net als de rest van de mensheid op het hooi stort. Deze voorstelling is waarschijnlijk gebaseerd op een aan Ezechiël 38-39 en Openbaringen 20:8 ontleende legende, waarin een groep door Alexander de Grote in een grot opgesloten Joden aan het einde der tijden wordt bevrijd en onder leiding van de Antichrist het christendom grote schade toebrengt.Boven op de hooiwagen lijkt een struik te groeien. In deze struik bevindt zich een zoenend paartje. Dit motief komt overeen met een 15e-eeuwse prent uit Giovanni Boccaccio's De mulieribus claris, waarin het verwijst naar de hoofdzonde onkuisheid. Het muziekmakende paar, dat zich voor deze struik bevindt, doet denken aan het muziekmakende paar op Bruegels Triomf van de Dood. Muziekmaken werd in de late middeleeuwen geassocieerd met ijdelheid, omdat het ervoor zorgde dat men het geloof verwaarloosde. Waar men bij Bruegel muziek maakt op de klanken van de dood, laat Bosch hen begeleiden door een blauwe, fluitspelende duivel. De kleur blauw was in Bosch’ tijd de kleur van het bedrog. Ook tijdens de Mariaommegang in Antwerpen bevond zich boven op de hooiwagen een duivel, die ‘Bedriegelijke Verlokking’ genoemd werd. Dit verleidingsmotief wordt versterkt door de steenuil rechts, die in deze context gebruikt wordt als lokmiddel bij de vogelvangst (zie ook Bosch’ Uilennest). Geheel links steekt uit de struik een stok met daarop een kan bevestigd. Dit motief wordt van de 15e tot en met de 17e eeuw gebruikt als uithangteken van herbergen. Dit onderstreept het zondige karakter van de voorstelling.Op het middenpaneel zijn dus verschillende zonden afgebeeld: hebzucht en onkuisheid, maar ook hoogmoed en luiheid. Volgens de neerlandicus Eric de Bruyn hangt de voorstelling samen met de Wereld, Vlees en Duivel-gedachte, die in de late middeleeuwen regelmatig voorkomt in religieus getinte literatuur. De strekking van deze gedachte is dat de duivel de mens voortdurend tot zonde probeert te verleiden door middel van aardse zaken (Wereld) en seksualiteit (Vlees). Er wordt echter ook verwezen naar de Dag des oordeels. Helemaal bovenin, hoog boven de hooiwagen, is Christus afgebeeld als Man van smarten; zijn kruisigingswonden en de lanswond in zijn rechterzij zijn duidelijk zichtbaar. Volgens sommige bronnen zal Christus deze wonden op de Dag des oordeels aan de zondaars zien om hen in verlegenheid te brengen. Bosch heeft hier echter geen Laatste Oordeel afgebeeld, waarmee hij de toeschouwer dus duidelijk probeert te maken dat zolang de Dag des oordeels niet is aangebroken, men – dankzij de offerdood van Christus – kan rekenen op de genade van God.

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 02.jpg

Detail van rechterpaneel: ''de ridder Tondalus/Allegorie op de Dood''

:s:fr:Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (2)

Detail van middenpaneel: ''De machtigen der aarde''

''De zeven hoofdzonden''. Afkomstig uit [[Giovanni Boccaccio

Jheronimus Bosch of navolger. ''[[Zeven Hoofdzonden (Jheronimus Bosch of navolger)

''De Marskramer''. 1493 of later. Rotterdam, [[Museum Boijmans Van Beuningen

Bestand:Jheronimus Bosch 4 last things (Hell).jpg

Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel

Detail van middenpaneel: ''Geestelijken vullen hun zakken''

Bestand:Haywain left wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Haywain Right Wing of the triptych WGA.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 inner right wing 02 detail 01.jpg

luchtboogbeelden van de Sint Janskathedraal

Keizerskroon (hoofddeksel)#De kronen van het Heilige Roomse Rijk

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 02 detail 03.jpg

Bestand:Jheronimus Bosch 115 central panel 03 detail 04.jpg

[[Laatste Oordeel (Jheronimus Bosch, Wenen)

Anoniem. ''Alle state d'mensche als geestelic en waerlic''. Afkomstig uit Pierre Michault (1482) ''Vanden drie blinden danssen'', Gouda: s.n.

Detail van middenpaneel: ''Duivelse wagenmenners''

Detail van middenpaneel: ''De Bedriegelijke Verlokking''

‘Hieronymus van Aken, dit Jérôme Bosch (vers 1460 † 1516). III-V’

Bestand:Alle state d'mensche als geestelic en waerlic.jpg

Detail van middenpaneel: ''Blinde man en twee Romavrouwen''

Bestand:Haywain central panel of the triptych WGA.jpg

Bestand:Bartholomeus de Momper (I) 001.jpg